Tag Archives: Márkomeannu

Sofia Jannok – Wijde oceaan

Vandaag is het de International Day of the World’s Indigenous Peoples. Het thema is de gezondheid van internationale volkeren. Het is geen nieuws dat die vaak te wensen overlaat.
Dat geldt ook voor Samen. Niet jezelf kunnen zijn uit angst voor discriminatie maakt mensen ziek, vergelijk mijn blogpost over Samische woede. Rendierhouders hebben het op veel manieren moeilijk, onder andere door de aanleg of dreigende aanleg van mijnen in weidegebieden.

Sofia Jannok tijdens een gepassioneerd concert
In 2013 hadden enkele concerten een duidelijke politieke boodschap. Dat gold voor meer concerten dit jaar. Het thema van nodigde daar ook toe uit, maar dat thema was ook terecht gekozen omdat de situatie grimmiger is geworden.

Het concert van Sofia Jannok op Márkomeannu dit jaar was het beste wat ik van haar heb meegemaakt. Veel politiek, veel pijn, veel ontroering. Het begon al meteen met Áhpi.
Het openingslied van haar laatste CD Áhpi- wide as oceans. Ze schreef dit nadat er weer iemand uit haar kennissenkring zelfmoord had gepleegd. Ze wilde niet opnieuw een triest lied schrijven, en koos de metafoor van de wijde zee. Golven rollen van het strand, golven komen terug naar het strand.

Jannok is kwaad. Ze is ook goed in het overbrengen van haar kwaadheid, soms met een galgenhumoristische draai. Na een groot concert in Zweden kwam ze in gesprek met een onderzoeker die onderzoek doet in, naar eigen zeggen, pure ongerepte natuurgebieden. Waar dan, vroeg Jannok. Oh, je kent het toch niet daar, zei de onderzoeker. Daar is nog nooit iemand geweest. Waar dan, vroeg Jannok. Árvas, zei de onderzoeker. Daar woon ik, zei Jannok. (Eerder was Jannok oprichter van de Arvas Foundation)

Ze sloot af met Irene, zoals elk concert volgens mij. Gewoonlijk een liedje vol energieke vrolijkheid. Zelfs Irene klonk droevig deze keer.

Mijn twee kinderen stormden een tijdje na dit concert een gamme binnen die op het terrein staat, gewoon om te spelen. Raad eens wie daar zat?
Ze vroeg in het Samisch of de kinderen haar muziek mooi vonden. (Gelukkig was er een meisje bij dat kon tolken.) Dat konden ze bevestigen, ja Irene is absoluut hun favoriete lied van alles in de wereld. Beiden kregen deze prachtige handtekening.

kasHandtekeningJannok1-1

Nog even over Árvas: kreeg een vraag van een oplettende lezer waar dat nou eigenlijk ligt. Goede vraag. Waar ligt Árvas? “In the middle of Sápmi”, zoals Jannok het uitlegt op de website Arvas Foundation. Tja. Ik vermoed ergens in de enorme gemeente Gällivare. Dankbaar voor tips!

Samische woede op Márkomeannu

Het marka-Samische festival is terug. Strijdlustiger dan ooit.

Vorig jaar ging het festival Márkomeannu bij Evenes niet door. Gebrek aan geld en vrijwilligers maakten het moeilijk voor de organisatie.

Dit weekend was het festival terug met een sterk en strijdlustig programma.

Dat merkte je al gelijk aan het festivalarmbandje. Het camouflagepatroon, in de Samische kleuren blauw-rood-geel-groen (kleuren die je ook zit in de Samische vlag) is ontworpen door de kunstenaar Carola Grahn uit Zuid-Sápmi. Op die manier werden alle festivalgangers dragers van wat ze “Samische woede” heeft genoemd.
ksdMarkomeannuArmband-1

Het begrip Samische woede is vergelijkbaar met het begrip “Black Rage”. Dit ontstond toen de psychiaters William H. Grier en Price M. Cobbs een boek met die titel uitgaven. In dit boek beschrijven ze hoe mensen met een donkere huidkleur in de VS psychisch ongezond worden door structurele discriminatie. Die discriminatie leidt tot een psychologische stress, met als gevolg boosheid, wanhoop en conflict.

Door het scheppen van een soortgelijk begrip wil Grahn zichbaar maken wat genormaliseerde onderdrukking doet met de gezondheid van veel Samen. Woede wordt deel van hun zelfbeeld en identiteit.

Carola Grahn groeide op in Jokkmokk. Ze werkt met verschillende uitdrukkingsvormen, de laatste tijd veel met tekst en geluid. Haar beide hoofdthema’s als kunstenaar zijn feminisme/mannelijkheidsnormen en Samische identiteit.

Niko op MM

Yoik.It – we are the local people!

Mari op MM

Márkomeannu: Nederlanders!

ksd130727Heijde-1

– Luisteren naar Mari Boine in de avondzon. Zo mooi. Hoe moet je dat nou uitleggen in Nederland?
Dat verzucht Bee van der Heijde na het Mari-Boine-concert op Márkomeannu. Met haar man Paul en kinderen Vianne (9) en Kieran (6) is ze op het festival. Eigenlijk was het toevallig dat ze daar terechtkwamen. Het gezin maakt een rondreis door Noorwegen, voor de vierde keer alweer. Toen ze tijdens een eerdere tocht in Sortland op de Vesterålen waren, heeft Bee kennisgemaakt met Laila van Inga sámi siida. De twee vrouwen werden vriendinnen en Bee heeft van alles geleerd over de Samische cultuur. Toen ze op deze reis in de buurt kwamen van Sortland, nam Bee contact op met Laila. Maar Laila had geen tijd om een bakkie te doen, in elk geval niet thuis, want ze was op Márkomeannu. Dat deed de Van der Heijdes besluiten om dan ook maar naar het Marka-Samische festival te komen. En daar hebben ze beslist geen spijt van.

Dochter Vianne loopt trots rond met een vogelklauw aan een ketting om haar hals. Van een sneeuwhoen/rype/giron? Vianne loopt ook het zogenaamde “cultuurpad”, waar we aan het eind verrast worden door een miniconcert van Simon Marainen en een deel van zijn band Ára.
– Als mama dit had geweten, was ze vast mee gegaan, denkt Vianne.
Simon Marainen. Foto: Karin Swart-Donders.

De camper staat onderaan de festivalheuvel geparkeerd. Daar kunnen de kinderen gaan slapen als ze moe worden. Niet dat dat zo snel gebeurt…
Simon Marainen. Foto: Karin Swart-Donders.
Het gezin zal er aan het eind van deze vakantie zo’n tienduizend kilometer op hebben zitten met de camper. Langs de kust van Zweden zijn ze gereden, op een gegeven moment Finland (was het bij Rovaniemi?) in en naar boven. Minder enthousiast zijn ze over hun bezoek aan de Noordkaap. Paul vond het maar vervreemdend, dat commerciele gedoe, al die bussen, al die toeristen die alleen maar bezig zijn met het maken van foto’s van zichzelf bij het monument. En het is niet eens de echte Noordkaap – de echte Noordkaap ligt bij Knivskjelodden.

Paul is in het dagelijks leven technisch manager bij softwarebedrijf ASML. Bee heeft haar eigen praktijk voor reflexologie: Madre Terra

Márkomeannu: Yoik.It Stålkajn ja Gaelogijn

Stralende zon, goede stemming, en trieste schaduwen op Márkomeannu 2013. Veel mensen in Sápmi maken zich zorgen over de groeiende macht van mijnbouwbedrijven. Wat betekent het als er middenin een rendierweidegebied een goudmijn verrijst? Die zorgen hoor je ook bij een aantal van de bands.
De band Yoik.It Stålkajn ja Gaelogijn bestaat uit Per Niila Stålka, Juhán Niila Stålka en Mareno Gaelok. Ze joiken in het Lule-Samisch. Yoik. It Stålkajn ja Gaelogijn. Foto: Karin Swart-Donders. .

Het mijnbouwbedrijf Beowulf Mining werd eens gevraagd wat ze dachten dat de lokale bevolking vond van hun activiteiten. “What local people?” antwoordde de woordvoerder. What local people
In hun joik over “hoe de wolf naar Galgojavri komt” blijkt heel duidelijk hoe de band denkt over dat antwoord.
“That’s because we are the local people!”

Márkomeannu: Mari Boine wil meer

– Ik ben blij dat ik op dit belangrijke festival mag optreden. Een applaus voor degenen die dit voor elkaar krijgen! Ik hoop dat Márkomeannu weer doorgaat na het pauzejaar.
Mari Boine hoopt op meer afleveringen van Márkomeannu. Foto: Karin Swart-Donders.
Bemoedigende woorden van Mari Boine herself.
Mari Boine op Markomeannu 2013. Foto: Karin Swart-Donders.

We hadden het weer erg naar ons zin op het jaarlijkse Marka-Samisch festival Márkomeannu in de buurt van Evenes. Volgens velen het hoogtepunt in de Marka-Samische kalender, en ik spreek ze niet tegen. Stralende zon, fantastische artiesten, Mari Boine in de (even) ondergaande zon – de middernachtszonperiode is net voorbij, maar dat merk je nog bijna niet.

ksd130727MariBoine5-1

Mari Boine op Markomeannu 2013. Foto: Karin Swart-Donders.
Huilen…

Maar ook wat weemoedig. Want voorlopig was dit de laatste keer dat we stonden te dansen voor het podium op de oude Samische nederzetting Gállogieddi. Het festival, dat grotendeels drijft op vrijwilligers, kan het financieel niet bolwerken. Er gaat ook verschrikkelijk veel werk zitten in de organisatie, en een aantal vrijwilligers is overbelast. De organisatie hoopt dat er geld komt voor een betaalde producer. In afwachting daarvan zal in elk geval volgend jaar het festival niet doorgaan.

Juichen…
Mari Boine op Markomeannu 2013. Foto: Karin Swart-Donders.

Ik hoop dat ook voor Márkomeannu de zon maar heel even ondergaat en vervolgens weer opgaat. Stralender dan ooit.

Márkomeannu: Ivnnit

Poncho's in petrol. Foto: Karin Swart-Donders.
Donkere kleuren zijn in de mode. Tenminste aan de kust. In het binnenland doen traditionele heldere kleuren het beter. Dat vertelt Johan Mikkel Bongo van Ivnnit Design & Import, die met een kraampje op Márkomeannu staat.
Het bedrijf uit Kvaløysletta bij Tromsø verkoopt onder andere luhkka’s (Samische poncho’s), zijden halsdoeken en sieraden.
De laatste paar jaar verkopen luhkka’s in paars en petrol goed. Maar ik zie niet voor me dat bijvoorbeeld roze luhkka’s het goed zouden kunnen doen, vraag ik hem. Lijkt me zo’n on-Samische kleur.
Samische zijden sjaals. Foto: Karin Swart-Donders.
– Nee, luhkka’s misschien niet. Maar zijden halsdoeken met roze zijn nu erg in de mode, vertelt Bongo. En ook halsdoeken met zwart doen het goed. Ook hier merkt Bongo een verschil tussen Kautokeino-Karasjok in het binnenland en de plaatsen aan zee. Zwart is in het binnenland vooralsnog ondenkbaar als een van de kleuren van een feestelijke doek. Het wordt verbonden met begrafenissen.

Zwart is in de mode, in elk geval aan de kust. Foto: Karin Swart-Donders.

Márkomeannu: Sofia Jannok

Sofia Jannok op Márkomeannu 2012. Foto: Karin Swart-Donders.
Het tweede concert op vrijdagavond was van Sofia Jannok. Een van de grote sterren in de Samische muziekwereld. Jannok komt uit Gällivare in Zweeds Sápmi.

Publiek bij het Sofia Jannok-concert. Foto: Karin Swart-Donders.

De stemming zat er goed in. Foto: Karin Swart-Donders.
De stemming zat er goed in.


Vooral natuurlijk bij Irene, over de bruiden en/of rendieren van Saarivuoma. Hoop nog eens echt meer uit te vinden over die tekst, waarin ook zij natuurlijk weer de grote bard eert. Jullie weten wel, die Nils-Aslak V.

Márkomeannu: Ánnámáret Ensemble

Het marka-Samische festival Márkomeannu had weer een mooi programma. Niet in het minst de concerten vrijdag. Zowel gevestigde als nieuwe, veelbelovende artiesten traden op.
Ánnámáret Ensemble op Márkomeannu 2012. Foto: Karin Swart-Donders.
Ánnámáret Ensemble opende het concertprogramma vrijdag. De band komt uit Utsjok in Fins Sápmi.
Hun debuutalbum Beallječiŋat kwam uit in 2011 en ze zijn nog niet zo bekend. Maar daar komt nu toch wel verandering in?
Ánnámáret Ensemble speelt Ofelaš op Márkomeannu 2012. Foto: Karin Swart-Donders.
Anna Näkkäläjärvi speelt op klarinet de titelsong van de film Ofelaš/ Veiviseren/ Pathfinder, geschreven door Nils-Aslalk Valkeapää.

De band bestaat uit: Anna Näkkäläjärvi (zang en klarinet), Johanna Juhola (accordeon), Katri Kittilä (piano en keyboard), Janne Lappalainen (buzuki en gitaar), Ilkka Heinonen (contrabas) en Saara Kempii (obeo).