Tag Archives: Målselv

Recordoverstromingen in Troms. Over de brug – en terug

Bussen durven nog over de brug. Foto: Karin Swart-Donders.
Het regende, en regende, en regende gisteren. De buitendeur van het verpleeghuis stond open en elke keer als ze tussen keuken en eetzaal liep hoorde Dagreis het gekletter. Gezellig en verkoelend.
Minder leuk werd het toen ze in de loop van de avond het nieuws checkte. En ontdekte dat de regen, gecombineerd met smeltwater uit Zweden, gezorgd voor Overstromingen in Troms. En geen kleintjes.
Bij Inset in de gemeente Bardu werden twee bussen met in totaal ongeveer zestig passagiers ingesloten nadat een weg werd verwoest door het water uit de rivier. Het zijn bezoekers van de grote caravanbijeenkomst (jaaa, altijd wat te doen in Bardu) die terug reden van een uitstapje naar het Altevatn. Een paar waren hartpatienten die niet bij hun medicijnen in Setermoen kunnen komen. Ze werden uiteindelijk met boten naar Setermoen gebracht.
In het Kirkesdal in de gemeente Målselv zijn meerdere huizen en bewoners geisoleerd geraakt nadat de rivier enorm buiten zijn oevers trad en twee bruggen verwoestte. De mensen werden geevacueerd. (Die trema’s doen we later wel eens). Het Kirkesdalen in Målselv stroomt over. Een ouder echtpaar moest met een helicopter uit hun huis gered worden.
Op verscheidene andere plaatsen zijn overstromingen en modder- en steenlawines, terwijl er gevaar is voor nog meer. Zelfs festival Riddu Riddu werd in lichte mate geraakt – twee festivalwc’s waaiden om.

Dus het was een beetje met knikkende knien dat Dagreis vandaag loeivroeg weer naar Moen reed. Het kan, zei ze tegen zichzelf, ze hoefde tenslotte bijna alleen maar over de E6, en daar werd niet gewaarschuwd voor overstromingen en lawines.
Brug over de Målsrivier- detail. Foto: Karin Swart-Donders.

De brug over deMålselv (Målsrivier) bij Olsborg/Moen had het gehouden. Wel stond het water heel hoog en stroomde het snel. Hout dat snel voorbij kwam drijven.
Twee mannen in een busje van Mesta rookten en keken heel goed naar de brug. Deze nacht was er gevaar voor doorbraak geweest. Als het niet meer verantwoord was, zouden ze de brug afsluiten. En het bleef maar regenen, zachtjes nu weliswaar. Of Dagreis ook terug nog over de brug zou kunnen? Vast wel, anders kon ze toch de oude, hoge brug over de rivier nemen. Grote vrachtwagens kunnen daar niet over, maar kleine autootjes dus mooi wel. Misschien houdt het zo wel op met regenen. Of omrijden via Rundhaug. Nou, Dagreis was in elk geval blij dat ze het in de gaten hielden.
– Ja, wij kunnen het meste, zei de ene olijk.
De mannen van Mesta kunnen het meeste. Foto: Karin Swart-Donders.
Het was zoals gezegd grisetidlig op een zondagmorgen, maar de lokale geschiedenisfreak stond al de brug te knippen met zijn fototoestelletje. Hij zou bepaald niet de laatste worden vandaag.
Grote publieke belangstelling voor de nog-net-niet-bezweken-brug. Foto: Karin Swart-Donders.

Vele locals en toeristen kwamen vandaag kijken naar de brug over de rivier Måls. Dagreis voorzag bejaarden van natjes en droogjes en dacht tussendoor ook af en toe wel een beetje aan de waterstand. Het stopte met regenen in de loop van de dag. De brug hield het en werd niet afgesloten. Opgelucht toen ze weer aan de goede kant van de Målsrivier was. Het water schijnt ook te dalen, al was dat zo rond 15 uur nog niet te zien. En nou moet het een tijdje niet regenen.

Terugtrekking uit Troms?

Grote delen van het leger kunnen gaan verhuizen naar zuidelijker streken. Is “nordområdesatsing” dan nog meer dan een mooi woord?F16's zuidwaarts vanaf vliegbasis Ørlandet en (maar dat zie je niet, maar dat moeten we geloven, Forsvaret zegt het zelf) met minister-president Jens Stoltenberg aan boord. Tijdens oefening Flotex 2010. Foto: Stian Lysberg Solum/ Forsvaret

In Noord-Noorwegen zit een groot deel van het Noorse leger. Vooral ook hier in Midt-Troms: Setermoen, Bardufoss, Skjold. Nog wel. Maar het ziet er naar uit dat de legerchef veel onderdelen wil verplaatsen.

Op 24 november overreikt fosvarssjef (Commandant der Strijdkrachten) generaal Harald Sunde zijn rapport met langetermijnplannen aan de minister van Defensie. Er is al heel wat uitgelekt. Als die uitlekkingen ook maar een beetje kloppen, wordt Noord-Noorwegen hard getroffen. Dit lijken de plannen, zoals onder anderen Nordlys schreef. Bijna 2000 banen weg
– een landelijke gevechtsvliegtuigenbasis in Ørlandet in Sør-Trøndelag, ten zuiden van Trondheim. Niet in het noordelijke Bodø of het nog noordelijker Evenes, gemeenten die de basis ook graag willen hebben. Ook geen “vooruitgeschoven” kleine gevechtsvliegtuigenbasis op het noordelijke Andøya, wat generaal Sunde eerder juist wel leek te willen.
– Het Control and Report Centre (CRC) in Sørreisa opheffen. Dit CRC houdt het Noorse luchtruim in de gaten en kijkt of er bijvoorbeeld geen onbekende Russische vliegtuigen vliegen.
– het tweede bataljon, gemechaniseerde infanterie, weg uit Skjold.
– het militaire gedeelte van vliegveld Bardufoss opheffen.
– het Panserbataljon- cavalerie, dus tanks en andere strijdwagens- weg uit het landelijke hoofdkwartier in Setermoen.
– Troms Militair Ziekenhuis in Setermoen opheffen, waar ook “gewone mensen” terecht kunnen.
– veel meer dienstplichtigen vervangen door beroepsmilitairen.
– 450 officiersbanen opheffen.
– een aantal civiele banen in het leger opheffen.

Vragen, verbijstering en woede in het landsdeel. Heeft die Sunde eigenlijk begrepen hoe lang Noorwegen is, vragen velen zich af. Dus dat je het met gevechtsvliegtuigen die gestationeerd zijn in Trøndelag niet haalt tot de Noors-Russische grens in Kirkenes. Wie bewaakt ons luchtruim hier in het noorden als het CRC in Sørreisa verdwijnt? Is verdorie eindelijk net dat ambitieuze en peperdure oefenterrein Mauken-Blåtind geopend – gaan ze weg uit Skjold! Mogen wij hier in het noorden alweer geen Olympische Winterspelen organiseren- pikken hullie ook nog ons leger in! Dus, alles van inhoudelijke argumenten tot “Hålogaland-tegen-hullie”-emoties.

Over het vakinhoudelijke weet ik voorlopig te weinig- hebben die gevechtsvliegtuigen echt zo’n korte actieradius? (hoewel, kort, realiseer ik me op mijn beurt ook weer niet de lengte van dit land, de afstand Ørlandet-Kirkenes is bijna 1700 km!)

Wel ben ik het eens met degenen die zeggen dat deze plannen lijnrecht ingaan tegen de zogenaamde “nordområdesatsing”. Als deel van het “inzetten op de noordelijke gebieden” werd politiek besloten dat het leger sterk vertegenwoordigd zou zijn in het noorden. Dat was nog maar drie jaar geleden, bij de presentatie van de vorige langetermijnplannen. Is nordområdesatsing dan eigenlijk meer dan een mooi woord?

Militairen die zich hier gevestigd hebben met hun gezinnen vragen zich af of het weer tijd wordt om de verhuisdozen te pakken. Stress.

Heeft de regering het echt zo slecht voor met zichzelf, vraagt hoofdredacteur Steinulf Henriksen in Troms Folkeblad in zijn zaterdagse commentaar Folkebloggen. Als dit doorgaat is die nordområdesatsing een fiasco gebleken.

Lokale en landelijke politici zijn niet van plan te wachten tot de plannen officieel worden. Ze lobbyen er op los. Want het is duidelijk dat noordelijke gemeenten die het nu maar net redden het zonder het leger nog slechter gaan krijgen.

Geroffel op de top- Isogaisa 2

Vlak voor de drumceremonie. Foto: Karin Swart-Donders.
Het tweede sjamanenfestival Isogaisa zit er op. Dit weekend klonk weer het geroffel op honderden drums over de gemeente Målselv, en was te horen voor de burger- en zeker ook de militaire bevolking, tijdens de ceremonie zaterdagavond. Maar de world drum was dit jaar niet aanwezig.

Somby the Showman

Somby the Showman. Foto: Karin Swart-Donders/Dagreis.

Somby the Showman. Foto: Karin Swart-Donders/Dagreis.


Dus.
Het eerste vliegtuig vol met Britse chartertoeristen landde.
En toen waren er allemaal toespraken.
Van Even Hegbom, de oprichter van vakantiepark Målselv Fjellandsby, van staatssecretaris Roger Ingebrigtsen (Defensie) en minister Rigmor Aasrud (minister van Vernieuwing, Administratie, Kerk en ook nog Samen. Handelsminister Trond Giske had op het laatste moment afgezegd.).
En een lint was er ook, en een schaar, en toen was Bardufoss vliegveld ‘omgedoopt’ in Snowman International Airport.
En de burgemeester van Målselv benadrukte dat de naam Bardufoss heus niet verdwijnt, hoor, voor wie dat dacht. ‘Snowman’ is alleen een soort reclamenaam om nog veel meer toeristen op zoek naar noorderlicht en tochten met rendieren te lokken.
Kijk maar op Nytt i Nord voor een mooi verslag en korte interviews (Engels en Noors). Aasruds verhaal vind ik weinig overtuigend. Ze heeft gehoord dat de Samen ook zo leuk mee mogen doen met het toerisme, nou wat goed.

Zelf sprak ik met een andere “Samenminister”: joiker en muzikant Piera Jovnna Somby. Die kan echt een zaal, of een lavvu, op zijn kop zetten. Hij gaat dat vanavond ook weer doen in Målselv Fjellandsby.

Russian shamans dance at ‘Isogaisa’

From September 3th to 5th, the Isogaisa festival was held in Målselv. It was the first international shaman festival. Shamans from all over the world had come to Northern Norway, but most of the guests were known Sámi ‘noaides’ from Norway and the Russian Kola Peninsula.

Ljashenko en Korkina verkopen duoddji. Foto Karin Swart-Donders.

Nadezhda Ljashenko and Jekaterina Korkina sell Sámi duoddji.

En duoddji is ook te koop bij Simon en Anna-Maria. Foto: Karin Swart-Donders.

Simon en Anna-Maria sell duoddji, too.

Irina danst de dans van de vrouwelijke sjamaan. Foto: Karin Swart-Donders.

Irina dances the dance of the female shaman

Het krachtdier de raaf vindt de sjamaan. Foto Karin Swart-Donders.

The raven is this shaman's power animal.

Målselv-burgemeester kijkt hoe noaide Nadezhda Ljasjenko danst. Foto Karin Swart-Donders.

The mayor of Målselv watches as noaide Nadezhda Ljasjenko dances.

Jekatarina Korkina. Foto: Karin Swart-Donders.

Jekatarina Korkina sings about the long journey to Isogaisa.

Korkina has been pracising shamanism for many years, especially healing. She also knows a lot about the history of shamanism on the Kola peninsula.

Nadezhda Ljashenko published books om Sámi history related to shamanism, practices healing, and is said to be able to diagnose cases amazingly precisely.

During the festival, Korkina and Ljashenko told the audience about ‘life on the tundra in the Soviet years’. About the spiritual world, myths and tales from Kola, shamanism and healing.

Die listige WorldDrum toch

De WorldDrum heeft humor, zo veel is zeker.
De Belgische Chris Bruggeman had eigenlijk helemaal geen plannen om Canada te verlaten. Een meisje benaderde hem: wilde hij niet mee de trommel naar Noord-Noorwegen brengen? Nou, vooruit dan maar. Vervolgens verdween het meisje uit beeld en zat Bruggeman alleen met het instrument.
– Een coyote, noemt de Nederlandse Gerard Remmerswaal het. De trommel heeft Bruggeman erin geluisd. Remmerswaal komt de WorldDrum ophalen uit Noorwegen.

Bruggeman en Remmerswaal kunnen er wel om lachen. Foto Karin Swart-Donders.

Bruggeman en Remmerswaal kunnen wel lachen om de trommel. Foto Karin Swart-Donders.


De Belg, tomatensoep slobberend in de grote lávvu, is achteraf blij dat het zo liep. Nu is hij niet langer in Canada gebleven dan zijn visum toeliet en krijgt hij geen problemen als hij later opnieuw die kant op trekt. Ook kan hij nu eindelijk zijn neefje van 2 1/2 gaan bewonderen- drie jaar is hij al onderweg. De reis met de trommel was voor hem een oefening in loslaten, in vertrouwen, vertelt hij. Ook toen hij door de douane moest. In 2008 is de trommel een tijd ‘gearresteerd’, bang als men was voor de besmettingsgevaren van de veertjes en andere heilige dingetjes die er aan bevestigd waren. Hij bleef rustig en alles ging goed.
Als de overdrachtsceremonie begint blijkt plotseling dat de trommel er niet is. Halen! gebaart organisator Ronald Kvernmo zenuwachtig naar een vrijwilliger. En even later wordt ze dan binnengedragen, je zou bijna zeggen: met een grijns van oor tot oor.

WorldDrum onderweg naar Nederland
Isogaisa: sjamanentop

Van de top naar Nederland. WorldDrum onderweg.

Na Målselv zal nu Kikkerland naar een hoger spiritueel niveau worden getild. Gerard Remmerswaal is op weg terug naar Nederland. Vergezeld van zijn partner en de wereldtrommel. Hij ontving de ‘WorldDrum’ zondag op het Isogaisa-sjamanenfestival.

Gerard Remmerswaal ontvangt de wereldtrommel. Foto: Karin Swart-Donders.

Remmerswaal ontvangt de wereldtrommel. Foto: Karin Swart-Donders.


In 2006 had de Noorse Kyrre Gram ‘White Cougar’ Franck een visioen. Een trommel moest reizen van land tot land, van volk tot volk, van mens tot mens. De Samische Birger Mikkelsen maakte de WorldDrum, die werd ingewijd voor het parlementsgebouw in Oslo. Sindsdien reist-ie (ik moet eigenlijk zeggen: ‘Zij’) naar alle uithoeken van de wereld. Op al meer dan 350 plekken was het ding Zij het middelpunt van ceremonieën. Zo wil men aandacht vragen voor de kritieke toestand waarin Moeder Aarde verkeert. We moeten de relatie met Haar herstellen om katastrofes te voorkomen en het ‘levensweb’ te herstellen.
Kyrre Gram 'White Cougar' Franck en Morten Wolf Storeide met de trommel. Foto: Karin Swart-Donders.

Kyrre Gram 'White Cougar' Franck en Morten Wolf Storeide met de trommel.


Coördinatie doet de Noorse Morten Wolf Storeide. De trommel kwam uit Canada naar het Isogaisa-sjamanenfestival in Målselv. Zaterdagavond mochten alle deelnemers de trommel bespelen tijdens een ceremonie.
Er is vanaf komende zondag een flink aantal activiteiten in Nederland, voordat de WorldDrum in november koers zet naar Nieuw-Zeeland.
Hier is het programma in Nederland.

Sjamanenfestival in Målselv

Isogaisa: sjamanen-topontmoeting

De gemeente Målselv heeft het op veel manieren moeilijk. Maar dit weekend zal onze buurgemeente vast naar een hoger spiritueel niveau worden getild. Sjamanen en sjamanisme-geïnteresseerden uit alle hoeken van de wereld komen bijeen. Europa, Zuid-Amerika. Het accent ligt wel op Samische spiritualiteit. Bekende Samische sjamanen als Ailo Gaup en Eirik Myrhaug zijn van de partij. En -bijzonder- ook ‘noaiden’ van het Russische schiereiland Kola.
‘Isogaisa’ is de naam van het festival. Zo heet een hoge en moeilijk te bereiken berg op de grens van Bardu en Målselv. Het is ook de titel van het mooie lied van Vømmøl Spellmannslag dat je hoort bij dit filmpje.

De persoon vraagt aan een trolvrouw wat de zin van het leven is. Ze wijst met haar stok en antwoordt:

‘Zie Isogaisa
en daarna sterf
Ga Saggemoeren.’

Vind jouw Isogaisa, iets wat groter is dan jij, dat was de reden voor sjamaan en organisator Ronald Kvernmo om juist deze naam te kiezen. En het is natuurlijk ook gewoon een prachtig woord.

Vrijdag begint het met een seminar over Samische traditionele geneeswijzen versus de academische geneeskunde in de psychiatrie. Ailo Gaup en twee wetenschappers houden lezingen en gaan in discussie met het publiek van hoofdzakelijk werkers in de gezondheidszorg.

Er zijn allerlei workshops, tentoonstellingen en een markt met diverse mensen die hun alternative waren of diensten verkopen.
Zaterdagavond is er een ceremonie met de wereldtrommel. Deze trommel reist over de hele wereld om aandacht te vragen voor de kritieke toestand van Moeder Aarde. Volgende stop is Nederland.
Meer over het festival: Isogaisafestival (Engels)

På vei til ‘Isogaisa’

Norges første internasjonale sjamanfestival kan bli topp.

Isogaisa. Et høyt fjell, en tind i Bardu, ikke langt fra grensen med Målselv. En gang i 1991 så Ronald Kvernmo den under en flere dagers tur med hest.
– Den dag der så jeg rett på toppen. Det var nydelig og kjempebratt på den siden.
Isogaisa heter også sjamanfestivalen i Målselv som Kvernmo holder på å arrangere. Mest på grunn av det vakre finsk-samiske navnet. Iso betyr stor på finsk- og navnet inspirerte også Hans Rotmo til en sang.
– Det klinger veldig fint. Og så henspeiler det på tilknytning til kommunene Bardu og Målselv, og Midt-Troms, våres område. Den sangen glir rett inn i konseptet. Ka meininga med livet er: finne et fjell, finne noka som betyr mer enn meg som person.

Kvernmo forbereder sjamanfestivalen. Foto: Karin Swart-Donders.

Kvernmo forbereder sjamanfestivalen. Foto: Karin Swart-Donders.

Makroøkonomi for sjamaner
Festivalen legges til Istindportalen i begynnelsen av september. Ronald Kvernmo er i full sving med å organisere, ved siden av en sommerjobb ved dagsenteret i Målselv. For et år siden tok han eksamen ved Handelshøyskolen BI, og den kunnskapen kommer nå godt med. For, i motsetning til det mange kanskje tror, et økonomistudium er ikke noe usjamanistisk. Slett ikke.
– Innenfor sjamanisme handler det om å forstå mennesket. Men man må også skjønne kreftene i samfunnet, og det er jo økonomi og politikk som rår. Vi mennesker er en del av samfunnet, en del av et system som vi sjøl har skapt. Da må vi skjønne hva vi har skapt. Makroøkonomi, det er et sjamanfag. Slik at vi kan skjønne systemene. De store kreftene i samfunnet. Børs, handel mellom nasjonene og politikken som blander seg inn. Skandinavia har et veldig bra system med en blandingsøkonomi, noe overlates til markedet og noe styres politisk.

Medspillere
Han har vært flink til å henge plakater på mange steder i Midt-Troms. Festivalens Facebook- og hjemmeside er på plass. Ellers går det mye i økonomistyring, ledelse og kundeatferd- hvordan tenker kunder.
Kvernmo er eneansvarlig men har medspillere som han skryter av. Særlig roser han Anita Boucht på Kulturverkstedet Orion i Tromsø, ’et vandrende leksikon’ som har mye erfaring med å organisere alternativmesser. Også meget fornøyd er Kvernmo med Barentssekretariatet. Det gir både praktisk råd om visa og finansielt støtte når noaider fra Russland skal komme seg til Målselv. Hvor mye tilskudd det dreier seg om vil han imidlertid ikke avsløre.
På seminaret om healing innenfor psykiatrien har over tjue deltakere meldt seg på så langt. Han regner med at det blir ikke noe problem å få tak i de tretti utstillerne det er plass til under alternativmessen, selv om han gjerne ville hatt flere samiske utstillere. Det forventes deltakere fra ihvertfall Hellas, Tyskland og Peru. Frivillige skal jobbe under selve festivalen for en messepass og mat. En god del folk har allerede vist interesse.
– Vi er helt avhengig av frivillige. Uten dem blir det ikke festival.

Isogaisa: Fakta
– Isogaisa er en tind på 1424 m.o.h. innerst i Bardu nær Målselv. På noen nyere kart er den navngitt Stuoragáisi.
– Hans Rotmo i Vømmøl Spellmannslag komponerte sangen Isogaisa, på albumet Vømmølåret fra 1984. ‘Sjå Isogaisa/ Og sidan dø/ Gå Såggemyran’
– Isogaisa-festivalen avholdes 3.-5. september i Målselv. På programmet står:
1. seminar ‘Kan healing brukes som behandlingsform innen psykiatri?’ med sjamanen Ailo Gaup, forsker Randall Saxton og professor Jens Ivar Nergård
2. alternativmesse, med blant annet salg av duodji, kunstutstilling med Jakov Jakolev fra Lovozero og kanskje flere, og alternativ behandling basert på urfolkstradisjoner
3. Trommesirkler, seremonier, musikk og en felles sjamanseremoni med verdenstrommen.
– Samiske noaider fra Skandinavia og Russland deltar, ellers har det kommet henvendelser fra flere land.
– Festivalen har fått 66.000 kr i generelle prosjektmidler fra Barentssekretariatet for å dekke kostnadene forbundet med samene fra russisk side som skal reise dit.

På trykk i Ávvir 26. juni 2010 (i samisk oversettelse) og Nye Troms 29. juni 2010.