- Het hondenvolk kreeg een paar goede tips mee naar huis.

De bibliotheek in Bardu organiseerde onlangs een seminar in samenwerking met de lokale hondenvereniging. De bekende hondenkenner Turid Rugaas kwam spreken over het thema “Een goed hondenleven- wat is dat?” Rugaas vindt het vooral belangrijk dat hondeneigenaars hun dier goed observeren. Zo kun je uitvinden wat de hond je wil vertellen met zijn getrek aan het touw, geblaf etc.
Er kwamen wel vijftig hondenliefhebbers af op Rugaas’ verhaal, sommigen helemaal uit Harstad. De bibliotheek had een tentoonstellinkje met hondenromans samengesteld. Een groot deel van de bezoekers had ook daar belangstelling voor, aldus Eggen.
Eggen vindt zo’n seminar-met-tentoonstelling een mooie manier om de bibliotheek onder de aandacht te brengen bij de lokale bevolking. Misschien gaat ze nog wel eens zoiets doen bij een andere hobbyclub. Concrete plannen heeft ze nog niet.

Honden-opvoed-boeken die de bibliotheek nu heeft aangeschaft:
Turid Rugaas: Hva gjør jeg når hunden drar i båndet? Canis Forlag.
Linn Palm: Valpen flytter hjemmefra. Med et forord av Turid Rugaas. Huldra Forlag, 2011.

Uitgestalde hondenboeken voor kinderen en volwassenen:
Thomas Halling: Jeg er Agnes. Ønsker: Hund. Vertaald uit het Zweeds door Kari Woxholt. Eerste uit een serie van drie delen over Agnes. Omnipax, 2009.
Liv Marie Austrem: Hund på kroken. Samlaget, 2008.
Michael Gerard Bauer: Bare en hund. Vertaald uit het Engels (Just a Dog) door Anne-Berit Aspås. Cappelen Damm, 2011.
Gro Dahle: Støvet, skyggen, hunden og jeg. Dikt. Cappelen Damm, 2011. Dahle schreef in 2011 ook een dichtbundel voor kinderen. Hier een recensie van beide

En ook echte oude honden:
Jack London: Når villdyret våkner, vertaald uit het Engels (The Call of the Wild, 1903) door Jørn Roeim. Gyldendal, 2005.
Jack London: Ulvehunden. Vertaald uit het Engels (White Fang, 1906) door Ann-Magritt Sævold. Aller Media, 2011.

Deze stond niet op de tentoonstelling – ik ben niet echt een hondenboekenlezer, maar deze kan ik aanbevelen.
Paul Auster: Timbuktu. Timbuktu. In het Nederlands vertaald door Annelies Eulen. De Arbeiderspers, 2000.

Gisteren was het de Samische nationale dag. Ik was bij een groot evenement voor kinderen en jongeren in Bjerkvik- Ráhka. Voorstellingen, toespraken, zang en dans. De Samenschool in Troms zong een “hoofd-schouders-knie-en-teen”-achtig kinderlied en nodigde alle kinderen in de zaal uit om mee te doen. Steeds sneller zingen en de betreffende lichaamsdelen aanraken. Iets wat ze met veel plezier deden.

Čalbmi, čalbmi, njunni, njálbmi
Bealjji, bealjji, vuovttat
Oalggit, gieđat, čoavji, báhta
buolvvat, juolgi, juolgi

Achterwerk in de klas

Het is weer bijna tijd voor het Barents Spektakel. Elk jaar organiseert Pikene på Broen dit festival in het stadje Kirkenes, in het uiterste noordoosten op de grens met Rusland.
Het thema van dit jaar is: Dare to share! Hoe beheer je in het grensgebied samen olie, gas, vis, afval, arbeidskracht, onderzoek en creativiteit?
Een van de groepen die dit jaar optreden is het accordenonkwintet Kum Song uit Noord-Korea. Ze zullen dit spelen als een deel van The Promised Land, een totaalkunstproject van Morten Traavik.

Nachtregenboog, noemt hij het. De vierjarige is ook onder de indruk van al het noorderlicht de laatste tijd. Dit maakte hij op de barnehage met papier en draad.

Tekening: Gunilla Bergström, uit: Kalas, Alfons Åberg! Van de website www.alfons.se.

Hoe het verder ging met Albert, dat weten we uit de roman Hässelby van de Noorse schrijver Johan Harstad. Daar is Albert ondertussen 42 en al jaren magazijnchef bij een vestiging van mannetjesdingenwinkel Clas Ohlson in Hässelby, een voorstad van Stockholm. Hij vertelt over de gecompliceerde relatie met zijn vader en we horen ook hoe het zit met zijn moeder, reizen en vriendinnetjes, voordat de wereld vergaat.

Gunilla Bergström: Kalas, Alfons Åberg! Rabén en Sjögren Bokforlag, 1986.
In het Noors: Fest hos Albert Åberg. J.W. Cappelens Forlag, 1986. Vertaling door Tor Åge Bringsværd.
Johan Harstad: Hässelby, demonteringen har begynt. Gyldendal, 2007.
Hässelby. Het demonteren is begonnen. Vertaald door Paula Stevens. Podium, 2009.

Gunilla Bergström: Vem räddar Alfons Åberg? Rabén en Sjögren Bokforlag, 1976.
Wa kin Ate Attema helpe? Bewerking naar het Fries door A. Zantema. AFUK, Ljouwert, 1980.

Alberts website (Zweeds)

Ik blijf staan en roep dat ze het raam niet dicht moet doen. Dat ze daar de hele tijd moet blijven staan.
“Ga nou maar, Lars,” roept ze. “Dit gaat jou helemaal lukken.”
Maar ik draai me niet om. Dan kan ik haar niet meer zien. Als ik me omdraai doet ze misschien het raam ook dicht. Als ik achteruitloop, kan ik haar nog een hele tijd zien. Slim, Lars. Zo gaat ‘t lukken. Het móét.

Curlingouders? Achterbankgeneratie? Daar hebben ze hier nog nooit van gehoord, lijkt het wel. Kleine Lars moet het donkere bos door lopen om naar school te komen. Helemaal alleen … nou nee niet dus. Kijk maar eens goed naar de tekeningen. Zie je al die gezichten? En een grote rothond sluipt er rond. En dieven. En auto’s. Gelukkig hoeft Lars niet al het engs te zien, omdat hij dus zo slim is achteruit te lopen. En hij ontmoet een paar goede helpers onderweg. Kukelom op z’n fiets bijvoorbeeld. Het blijkt ook dat Lars niet de enige is die bang is.

Dit is het tweede boek van Uitgeverij Watervis en Willem Ouwerkerk. De uitgever is van de slow publishing. Dat moet ook wel als je zo eenpittert, ook de vertaling is van Ouwerkerk zelf. Maar voor dit jaar staat er aardig wat op stapel. Onder andere de verzamelde verhalen van Alexander Kielland. (Zullen we zien of de subtiele novelle Karen inderdaad alleen een artefact uit een voorbije tijd is, zoals een andere uitgever het noemde, of dat die ook moderne lezers kan boeien.)

Nog even over Niet helemaal alleen. Het boek is voor zover bekend het eerste dat gezet is in het lettertype Petronius, zoals de uitgever niet moe wordt te vertellen. Lees hier maar: Watervis en Petronius in het nieuws. Ouwerkerk liet speciaal de Noorse letters æ, ø en å ontwerpen. De letter past goed bij de sprookjesachtige sfeer van het boek. Beter dan de letter in de Noorse uitgave, vind ik.

Uitgeverij Watervis gaf eerder Gewoon maar wachten uit, over het kleine hazenventje Klumper. Een inkijk in een hazenhartje. Ook die met de fantasievolle tekeningen van Duzakin.

Constance Ørbeck-Nilssen en Akin Duzakin: Niet helemaal alleen. Nieuwegein, Uitgeverij Watervis, 2011. Vertaald uit het Noors door Willem Ouwerkerk, die ook de uitgever is. Oorspronkelijke titel: Ikke helt alene. Oslo, Magikon forlag, 2009.

Opnieuw stroomt het geluk door me heen. Een blaasorkest en een onverstaanbaar zingende meneer verwelkomen de boot in Havøysund. Kinderen zwaaien met Noorse vlaggen, oudere echtparen kosen zich. Later klinkt er heksengekrijs al een tijdje voor de aankomst in “heksenhoofdstad” Vardø. Dames in het zwart en paars met punthoeden en hoog volume, en een heuse brandstapel (in Vardø waren de meeste heksenverbrandingen in Noorwegen) hebben ze ook gemaakt. Maar met alle lol die er vanaf spat is het niet erg angstaanjagend.

De NRK zond deze dagen een (gedeeltelijke) herhaling uit van “Hurtigrute van minuut tot minuut”. In juni werd deze reis voor het eerst uitgezonden. Een volledige reis van wat velen “de mooiste zeereis van de wereld” noemen, van Bergen naar Kirkenes, 134 uur, een van de langste tv-uitzendingen ooit. En hoe noordelijker hij kwam, en hoe minder bevolkt het werd, hoe meer mensen de Hurtigrute op kwamen wachten bij havens. Kleine kustplaatsjes in Noord-Noorwegen waar letterlijk bijna de hele bevolking op de kade stond. Soms midden in de nacht. Een huwelijksaanzoek op een spandoek voor de camera – en ja, ze zei ja.

Ik kijk er ook nu weer graag naar, maar vervreemdend is het ook. Die plaatsjes die toen baadden in een onschuldig licht, alsof er nog nooit een herfststorm was geweest of zou zijn. Al die vrolijke mensen die vierden hoe mooi en vredig ons kleine landje was, in gelukkige onwetendheid over wat er nauwelijks vijf weken later zou gebeuren.
Kan een van die vrolijke heksen een broer hebben verloren, een van die leuke echtparen een dochter?

Deze kerst waren er in het hele land lege plaatsen aan tafels. Ook hier in het binnenland.
-We moeten overleven en het opbrengen om ‘s morgens uit bed te komen. Het is alsof we in een vacuum leven, maar we doen het stap voor stap.
Dat zei de moeder van Anders Kristiansen (18) tegen de krant Fremover. Hij was een van de jongeren die werden doodgeschoten op Utøya.
- Het is een zware herfst geweest. Het is zwaar als het donker en nat is buiten en binnenin je ook donker is.
En hoewel de moeder, vader en broer eigenlijk nog niet weten hoe het verder moet, kiezen ze er voor om zich te richten op de goede herinneringen. Anders heeft veel uitgericht in zijn korte leven. Niet alleen was hij voorzitter van de locale afdeling van de Arbeiderspartij, ook zette hij zich in voor een beleid tegen pesten, en nog veel meer.
- We kunnen lachen over goede herinneringen die we hebben aan Anders. En veel mensen zijn op bezoek gekomen om verhalen over Anders met ons te delen. Er is weinig blijdschap nu hij dood is, maar middenin al het verdriet lukt het ons blij te zijn, soms, zegt Anders’ oudere broer.

Troms zwaar getroffen

Allemaal leuk en aardig dat Roald Amundsen vandaag 100 jaar geleden als eerste op de Zuidpool aankwam. Maar laten we de grootste held van allemaal niet vergeten.

Extreem sociaal angstige, fantasievolle, complexe, eenzame, tragische, grappige Elling. Hij en zijn vriend Kjell Bjarne overwinnen zichzelf door een restaurant binnen te gaan en daar flesk og duppe (spek in saus met aardappels en groenten) te bestellen.
(restaurantscene is na 1.30 minuut).

Dan moet Elling naar de wc. Hij merkt dat de angst hem weer bekruipt, maar bedenkt dat hij er door heen moet. Terwijl hij op weg gaat, spreekt hij zichzelf moed in. Dat hij door zijn tocht naar de wc te ondernemen misschien wel net zo dapper is als Erlend Kagge, een moderne Noorse Zuidpoolreiziger. Of nog dapperder zelfs.

Her hadde for eksempel Erling Kagge gått alene på ski til Sydpolen. Mens jeg måtte ta meg kraftig sammen for å krysse dette restaurantgulvet alene. (…) Og jeg tenkte videre, at hvem kunne vite hva som egentlig var den store bragden. Den engstelige mann eller kvinne, som trosset sin egen angst og simpelthen gikk ut på gaten, ut i det nådeløse lyset, ut til de andres stikkende blikk- eller Erling Kagges heroiske løp mot Sydpolen? Var det så sikkert at det var han som var den store helten? Jeg mener, han fikk da i det minste være i fred. ” (blz. 48).

Elling heeft zowel de notities van Nansen, Amundsen als die van Kagge gelezen. Hij is onder de indruk van Kagges openhartigheid. Kagge beschrijft in zijn boek namelijk niet alleen hoe het is om je behoefte te doen bij -40. Maar ook dat hij nauwkeurig berekende hoe veel wc-papier hij nodig zou hebben, om maar zo weinig mogelijk mee te hoeven nemen. En dat Kagge zelfs het haar van zijn achterwerk scheerde om de wrijving te beperken. Onze held Elling ziet het helemaal voor zich: Kagge die op zijn hurken achter een hoop sneeuw zit en zich van achteren scheert, met een handspiegeltje dat vibreert in zijn linker poolwant!

Ingvar Ambjørnsen: Brødre i blodet. Oslo, J.W. Cappelens Forlag, 1996.

In het Nederlands: Bloedbroeders, vertaald door Paula Stevens en uitgegeven door Signatuur in 2004.

In dit verlichte land is een kinder- en jeugdboekenforum niet compleet zonder ook een introductie van de Samische aanwinsten van dit jaar.

In elk geval in Troms. Edel Olsen van de Samische bibliotheekdienst kwam vrijdag uit Riddu Riđđu-Manndalen naar het IBBY-barnebokforum in Finnsnes. Een autotocht van ruim twee uur. Ze presenteerde de Samische kinder- en jeugdboeken van 2011 die de moeite waard zijn. Daar kreeg ze maar liefst een kwartier de tijd voor.
Nu is het ook wel zo dat er heel wat minder Samischtalige dan Noorstalige kinder- en jeugdboeken worden uitgegeven.

Ik heb zin om deze te lezen:
Ann-Helén Laestadius: Ingen annen är som du. Stockholm, Rabén & Sjögren, 2011.
Het vervolg op het fantastische SMS från Soppero uit 2007 en Hej vacker uit 2010, waarin het meisje Agnes haar Samische roots ontdekt in het Noord-Zweedse Soppero. In dit nieuwe boek heeft de inmiddels 15-jarige Agnes een broertje gekregen. Ze constateert met wrok dat haar moeder Samisch spreekt met hem, hoewel ze met Agnes nooit Samisch wilde spreken. Het is uit met de knappe Henrik uit Soppero. Dan treft ze Henrik opnieuw op een konfirmasjons-kamp.
De boeken zijn uitgegeven in het Zweeds, Noord-, Lule- en Zuid-Samisch. Gek genoeg zijn ze nog steeds niet in het Noors vertaald. Misschien komt dat als de film een succes blijkt.

Nou hoop ik dat het maar niet te veel klonk als “ræv” (kont) toen ik tegen schrijfster- “boekpresentator” Linn T. Sunne begon over revebøker (vossenboeken). Maar ach, een nette mevrouw uit de provincie Oppland kent dat woord vast niet. Toch?

Op het Kinderboekenforum in Finnsnes kwamen in een snel tempo de lezenswaardige boeken van dit jaar aan de orde. Niet alleen boeken voor de kleinsten, wat dat betreft is die naam misleidend, maar ook voor tieners. Hartstikke handig als je snel een overzicht wilt hebben wat de moeite waard is.
Kinderboeken gaan natuurlijk vaak over dieren. Maar niet zo heel vaak over vossen. Het verheugt me dat dit jaar in minstens twee boeken een vos de hoofdrol speelt.

Jill Moursund: Min venn reven og jeg. Cappelen Damm, 2011. Over het meisje Hanna en een roze vos die haar wel even naar het kinderdagverblijf zal brengen als mama het laat afweten.
Fam Ekman: Mitt navn er Fox. Cappelen Damm, 2011. Over een vos in een land dat lijkt op het oude Egypte. Hij is schrijver van beroep, maar kan niet schrijven. Wordt ontslagen en begin aan een lange reis.

Ik heb ze nog niet gelezen, maar ze lijken me allebei erg goed.

Het Barnebokforum is een initiatief van de stichting IBBY. Specialisten lezen zich het hele jaar door helemaal suf (“Ik had verder geen leven”, vertelde een van hen half grappend). In een cursus van een dag vertellen ze vervolgens aan een publiek van vooral bibliothecaressen welke boeken het interessantst zijn.