Author Archives: Karin

About Karin

Nieuws en achtergronden uit Noord-Noorwegen in het Nederlands.

Nedernoor laat zich niet kisten door stroomafsluiting

De stroom is afgesloten wegens weigering van een slimme meter. Maar het gezin Honsbeek redt zich wel een paar weken.

Netwerkbeheerder Eidsiva Nett AS heeft er lang mee gedreigd, en sinds een paar weken sluit het bedrijf daadwerkelijk stroom af van klanten die geen AMS-meter («slimme stroommeter») willen accepteren. Deze week was het gezin Honsbeek aan de beurt.

Privacy en gezondheid zijn voor hen de belangrijkste redenen om de slimme meter te weigeren, vertelt Marcel Honsbeek.

Slimme meters kunnen precies registreren wat voor apparaten er in een huis zijn, en wanneer die in- en uitgeschakeld worden. Dat betekent dat ze in feite precies bijhouden wat je in je eigen huis doet.

“Die informatie wordt eerst ingezien door ministeries en bedrijven, en dan verkocht aan dataminingsbedrijven. Ik weet door mijn werk als ICT-er wat Facebook en Google en andere bedrijven met die gegevens doen.”

Ook wat betreft de gezondheidsgevolgen weet Honsbeek waar hij het over heeft. Als ICT-er bij Nederlandse ziekenhuizen en universiteiten kreeg hij altijd de nieuwste technische snufjes mee naar huis. Hij had al wifi in zijn huis tien jaar voor dat gemeengoed werd, verder twee DECT-telefoons, en ‘s nachts stond er altijd wel apparatuur aan om iets te downloaden. Ook de klachten kwamen tien jaar voor anderen ze kregen. Het hele gezin sliep slecht. Honsbeek vertelt hoe hij in 2005 liep te googelen op zijn draadloze laptop naar «radiation» en «health», en er een lijst symptomen verscheen die verdacht goed paste op hoe hij en zijn gezinsleden het hadden. >

Hij won advies in en voerde veranderingen door in zijn huis. Na een paar maanden was hij weer op de rit. In 2006 startte het onderzoeks- en adviesbureau ElectroSense. (www.electrosense.nl). Doel is het helpen van bedrijven en particulieren bij het oplossen van verstoringen in electromagnetische velden en electromagnetische compatibiliteit. Zodat mensen die om soortgelijke redenen als hij zelf ziek worden er weer bovenop kunnen komen. (Zie ook de website van Emvion, www.emvion.nl). Ook ging hij NGO’s bijstaan die zich bezighouden met de gevolgen van electromagnetische velden op de gezondheid. Bijvoorbeeld de Stichting Elektrohypersensitiviteit. (https://www.stichtingehs.nl/)

In 2014 emigreerde het gezin naar Noorwegen. Een belangrijke reden was het voorkomen van verdere gezondheidsklachten door electromagnetische straling. Ze settelden zich in Grøndalen in de buurt van Trysil. Dat gebied was bewust uitgekozen vanwege zijn geringe straling – en ook niet onbelangrijk was natuurlijk dat je in Trysil prima kunt alpienskien. Hier zette Marcel zijn bedrijf voort, met opdrachten zowel in Noorwegen als in Nederland.

Toen kwam de dwanginvoering van slimme meters in Noorwegen. Om even met zevenmijlslaarzen door de stof heen te lopen: op dit moment is het zover gekomen dat sommige netwerkbeheerders de stroom afsluiten bij klanten die een slimme meter weigeren. Eidsiva Nett in het gebied Hedmark en Oppland is een van die netwerkbeheerders. Maandag werd dus de stroom afgesloten bij Honsbeek.

Een ramp? Nee. Niet voor hen.

“Wij waren al een jaar of tien bezig zelfvoorzienend te worden. Hebben zonnepanelen, accusystemen. We zaten al op 80-90% zelfvoorzienendheid. We redden het zeker een aantal maanden zonder stroom. Over drie-vier weken zullen we ons de vraag stellen: willen we eigenlijk nog terug. En misschien is het antwoord dan: nee. We willen doorgaan met het ontwikkelen van methoden om verder off-grid te zijn. Misschien kunnen we het uiteindelijk ook commercieel interessant maken.”

Hoofdstuk 1: Gevangen in de fles

Electriciteit opwekken was al langer mogelijk. Electriciteit bewaren nog niet. Daarom waren de uitvindingen van onder andere Pieter van Musschenbroek baanbrekend.

In 1746 slaagde deze Leidse professor erin electriciteit op te slaan. Met een wrijvingsmachine wreef hij een glazen bol, in onze moderne termen, statisch. Volgens de opvattingen van die tijd werd er een “electrische vloeistof” geproduceerd, die vervolgens overgebracht kon worden in een flesje met water. Dit werd bekend als een Leidse fles.

Musschenbroek en andere geleerden waarschuwden voor de nadelige gevolgen. Desondanks werd “electrische schokken ondervinden” in de eeuwen daarna een populaire bezigheid. Zowel voor vermaak als voor medische doeleinden.

Bijvoorbeeld Abbé Jean Nollet (een voormalige monnik en kloosterhoofd, vandaar zijn bijnaam) nam de Leidse fles mee naar Frankrijk en voorzag daar in een grote behoefte aan amusement op kermissen en dergelijke. Mensen gingen met tientallen of honderden tegelijk in een kring staan en gaven elkaar een hand. Een persoon aan een van de einden nam de fles in zijn hand. Nollet ging naast hem staan en raakte plotseling de metalen draad in de fles aan. Daardoor werd het stroomcircuit gesloten. De schok werd door iedereen in de kring gevoeld.

De “electrische kus” werd een populair gezelschapsspel in de betere kringen. Twee personen staan op een ondergrond van was. Een van hen heeft een geladen flesje in haar hand en de ander een kabel. Als hun lippen elkaar ontmoeten volgt er een schok. (Zal later proberen de prachtige gravure die in Firstenbergs boek staat hier weer te geven, van een man die smachtend zijn lippen richt naar een vrouw die iets hoger staat, net voor de kus).

Al snel werden electrische machines verkocht in elke prijsklasse, voor iedereen die thuis ook wel met electriciteit wilden spelen.

Daarnaast werd electriciteit gebruikt voor medische doeleinden. De geleerden Franklin en Wesley deden dit. Maar ook veel niet-medici begonnen winkels met electrische machines voor allerlei soorten behandelingen. Onder andere werd een behandeling met electriciteit, vanwege de baarmoedersamentrekkende werking, stilzwijgend een methode om abortus op te roepen.

Er kwam veel en gedetailleerde documentatie over de werking van electriciteit op levende wezens. Brieven, medische boeken en tijdschriften, voordrachten, proefschriften. Er waren zowel therapeutische als schadelijke werkingen.

Er waren mensen die waarschuwden voor die schadelijke werkingen, maar naar hen werd nauwelijks geluisterd. Daar was het allemaal veel te leuk voor. Zo beschrijft Firstenberg het met een van zijn metaforen:

“But the floodgates were wide open, and the torrent of enthusiasm about electricity rushed on unhindered, and would continue to do so during the coming centuries, sweeping caution against the rocks, crushing hints of danger like so many bits of driftwood, obliterating whole tracts of knowledge and reducing them to mere footnotes in the history of invention.” (Firstenberg 2017:13).

Arthur Firstenberg: The Invisible Rainbow. A History of Electricity and Life. AGB Press, Santa Fe, New Mexico, Sucre, Bolivia, 2017.

De onzichtbare regenboog – Voorwoord

Een intrigerende titel. Wat is er kleurrijker dan een regenboog? Wat voor regenboog is onzichtbaar? Hoe weet je dat hij er is, als je hem niet kan zien? Is het goed of niet?

Ooit liet een regenboog in de lucht na een storm alle kleuren zien die er waren, stelt Arthur Firstenberg in het voorwoord van The Invisible Rainbow. Dat was voor er allerlei andere kleuren, zoals hij ze noemt, kwamen. De radiogolven in onze tv’s, de electrische stroom in huizen, de ultrasone freqenties in onze computers, de microgolven in onze mobiele telefoons.

Omslag van Arthur Firstenberg: The Invisible Rainbow.

Al die golven beinvloeden de gezondheid van ons mensen en onze “buren”, dieren en planten. Zonder dat we ze kunnen zien. Maar ons lichaam weet dat ze er zijn. Ze interfereren met de electrische golven die betrokken zijn bij alle processen in ons lichaam.

In het voorwoord zet hij tegenstellingen op tussen zien en niet-zien. Weten en niet-weten, of willen weten en negeren. Gezondheid en ziekte.

Mensen zijn niet geprogrammeerd om andere golven dan kleuren te zien, Daarom zijn we letterlijk blind voor de gevolgen die electrische golven hebben. Tegenwoordig zijn er vele ziekten die eerder nagenoeg onbekend waren volgens Firstenberg, zoals angststoornis, griep, diabetes, hartziekten en kanker.

“We live today with a number of devastating diseases that do not belong here, whose origin we do not know, whose presence we take for granted and no longer question. What it feels like to be without them is a state of vitality that we have completely forgotten.” (Firstenberg 2017:2).

We leven met deze “ziekten van de civilisatie” omdat we weigeren te erkennen wat het is dat ze veroorzaakt.

“The 60-cycle current in our house wiring, the ultrasonic frequencies in our computers, the radio waves in our televisions, the microwaves in our cell phones, these are only distortions of the invisible rainbow that runs through our veins and makes us alive. But we have forgotten.
It is time that we remember.”
(Firstenberg 2017: 2).

Arthur Firstenberg: The Invisible Rainbow. A History of Electricity and Life. AGB Press, Santa Fe, New Mexico, Sucre, Bolivia, 2017.

Boek aangekomen

 

Het nog ingepakte boek. Foto: Karin Swart-Donders.

Het nog ingepakte boek.

Het boek kwam vandaag aan.

Ik vermoed dat dit een grote invloed op mijn leven zal hebben. Misschien alles op zijn kop zal zetten. Daarom durf ik het nog niet open te maken.

Eerst nog twee mondelinge examens waarvoor ik een helder hoofd nodig heb.

Dwanginstallatie slimme meters in Noorwegen

In Nederland mag je kiezen of je een AMS-stroommeter (“slimme stroommeter”) wilt.

Hier in Noorwegen daarentegen worden mensen gedwongen.

Wie zo’n meter niet wil, bijvoorbeeld uit oogpunt van gezondheid (straling), privacy, of andere redenen, loopt het risico de stroom afgesloten te krijgen.

Gelukkig verzetten steeds meer mensen zich.

Nu is het zaak om zich beter te organiseren, want alleen samen kunnen we deze strijd winnen. Dat is de raad van Einar Flydal, die zich werkelijk op de materie heeft gestort.

Einar Flydal: Organiseer je.

Smoothieblues

De nieuwe blender. We waren er zo blij mee. Eindelijk smoothies met precies de dikte die we zelf wilden. Eindelijk smoothies zonder banaan, die bijna niet te koop zijn. Elke dag een koud flessie mee naar het werk.

Fruit erin, sap erin, blade erop, op z’n kop, en blenden maar. Daarna kon alles gewoon in de afwasmachine, dus ook de blade. Stond in de gebruiksaanwijzing.

Maar na een paar afwasbeurten … siliconen ring in de blade kapot.
Ik was misschien slordig geweest, had moeten controleren dat de ring goed op zijn plaats zat voordat ik hem in de machine deed.
Maar geen nood, we pakten gewoon de siliconen ring van de noten-hak-blade en stopten die in de fruithak-blade. Hakken toch bijna nooit noten.

Toen ging ook die ring kapot in de afwasmachine.
En zonder ring … zo’n ring lijkt onbelangrijk, maar zonder ring lekt het als een gek.

De delenleverancier zat in Duitsland, zo bleek, na wat wel een beetje een zoektocht was op het net. Een heuse gmbh. Siliconen ringen kostten ca. 10 euro per stuk, en werden in principe misschien ook wel geleverd in Noorwegen?? De website van de gmbh kon wel melden dat ringen op dit moment niet leverbaar waren, maar was verder weinig mededeelzaam.

Maar ik liet me niet kisten en stuurde mooi toch een e-mail naar de gmbh.
Nooit meer iets van de gmbh gehoord.

Dus, toen was de keuze: een zelfgemaaktesmoothieloos leven, of een hele nieuwe blender. We kozen voor het laatste, en nadat we de kinderen hadden verkocht ….

Nee nee nee.

De man pakte zijn tube met siliconenkit. Hij experimenteerde eerst met de notenhakblade, en dat was maar goed ook. Hij smeerde te dik en de notenhakblade sloot niet goed aan.
Wijs geworden smeerde de man een dunnere laag siliconenkit op de vruchtenhakblade. Dat ging goed.
We lieten het een dag ofzo drogen.

Zou het goed gaan? Vol ærefrykt smeten we aardbeien, bosbessen, sinaasappelsap en appelsap in de kom.

Laat maar lekker draaien, en…

Ja hoor, het gaat goed!

mmmm …. een zelfgemaakte smoothie!

Mensen vragen altijd wat ik doe om er zo jeugdig uit te zien. Nu weten jullie het geheim. Elke dag smoothie met siliconen!

 

 

Pakketje uit Nederland

Van het Noorste naar het Nederlandste.
Gisteren: Nationale feestdag met optochten, klederdrachten, worst en ijs.
Vandaag: appelstroop en zuurkool.

We kregen een pakketje uit Nederland. Een pakketje met een petje. Opsturen door de internetwinkel in Nederland waar we het ding bestelden kost niet minder dan 20 euro. Duurder dan de hele pet.

Handig dus dat broer het ding kon opsturen voor een lager tarief. Het kon niet in de brievenbus, daarom moest hij er een pakket van maken. Een pet-pakket, nee meer: een heus pret-pakket.

Nederlandse gasten komen altijd met pindakaas aan. Drop. En vooral hagelslag. Altijd hagelslag.
En helemaal niks mis met drop en hagelslag, dat eten we graag.

Maar appelstroop dus. Je weet nooit hoe bijzonder dat is voor je naar Noord-Noorwegen verhuist. Hoeveel nooitgenoegnagedachte boterhammen, hoeveel nooitdankbaargenoeggeweeste sausen. Hartstikke lekker en bron van ijzer. En nergens te koop hier. In tegenstelling tot pindakaas, want dat staat in elke supermarkt.

Zuurkool, welkome afwisseling in een niet al te gevarieerd groente-aanbod (om het maar mild uit te drukken). Ook niet aan te komen. In elk geval niet die goeie ouwerwetse friszure. Alleen maar die Noorse zoetzuurkool met komijn. Niet te vreten.

Zoonlief ging gelijk een boterham met appelstroop smeren.
Een dezer dagen prijkt er een zomerse zuurkool-ovenschotel op het menu.

Kjekt, zo’n broer. En hij schrijft ook nog goed, kijk maar: Leuke loopjes.

Nasjonaldagen-2006

 

Hier wat foto’s van 17 mei 2006. Onze eerste 17 mei in Noorwegen.

Vlaggen

Dit schreef Karin destijds:
Als kind vond ik Bevrijdingsdag een dag van eindeloos geluk. Verkleden, optocht, zingen, spelletjes en lekkere dingen. En altijd mooi weer. Ik zag het gisteren terug bij de kinderen. Mooi geklede kinderen die zich verheugen op de optocht. En daarna ijs en worst! Kleutermeisjes in rode bunad renden tussen de dennebomen. Er was sneeuw gevallen, maar die smolt weer weg.

Geales analyse – het huis met de hand voor zijn ogen

In oktober 2017 kwam het boek “Samtidslyrikk i klasserommet” uit. De schrijvers Kjersti Rognes Solbu en Jon Opedal Hove zijn beide leraren Noors aan dezelfde school. Ze komen in dit boek met veel ideeën over hoe je als leraar poëzie in de klas kunt gebruiken. Dus hoe je er veel meer van kunt maken dan het saaie verplichte nummer dat poëzie zo al te vaak wordt. Welke moderne gedichten je kunt gebruiken – niet altijd alleen maar die geijkte grote namen van laaaang geleden. Lijkt me een interessant boek.

In verband met de lancering was er een wedstrijd: tolk het gedicht Det gule van Ingrid Nielsen  in maximaal 140 tekens. Het gedicht komt uit haar debuutbundel Hemmelig, men aldri som en tyv.

Det gule

i grålysningen
ble jeg båret ned til robåten
og lagt i baugen
slikt at jeg på vei ut til garnet
kunne se bakover
mot det gule huset
som med lukkede øyne og
åpen munn
hvisket om å stå på land
til meg som var der ute i vann

Geale de Vries, uit mijn vorige blogpost over Krokstav-emne revisited, was een van de winnaars. Zijn micro-analyse luidde (in het nynorsk) als volgt:

“Eit lite barn på grått hav, på veg ut i verda? Med ei livsline mot den solgule heimen på land, som held seg for augo, ber om at alt går bra.”

Vooral het gele huis dat zich in de tolking  voor ogen houdt maakte indruk op de jury. Het onheilspellende daarvan. In het origineel staat er “met gesloten ogen”.

Hier is een filmpje waarin de schrijvers de drie winnaars presenteren. https://www.facebook.com/Fagbokforlaget/videos/1672721352802479/

Kjersti Rognes Solbu & Jon Opedal Hove: Samtidslyrikk i klasserommet. Fagbokforlaget, 2017.

Ingrid Nielsen: Hemmelig, men aldri som en tyv. Gyldendal, 2016.

Meer kronkelvormen – Geales herdichting

Acht jaar geleden alweer sinds “Kronkelstokkenvormensprokkel”. Ik herdichtte Helge Stangnes’ Krokstav-emne, met hulp onderweg van o.a. Dorine van der Linden.

Het was leuk en uitdagend om te doen destijds, maar nu ik het resultaat terugzie, ben ik niet meer zo tevreden. Het loopt niet lekkker, het komt gedwongen over. Dat het moet rijmen in vertaling, ok, maar kon ik het alleen laten rijmen door de Noorse woordvolgorde aan te houden? (“waar ‘t land was het best” enzo).

Kronkelstokkenvormensprokkel: Helge Stangnes

Gedichten vertalen, trouwens literatuur vertalen in het algemeen, is een “balansekunst”. Het moet zo letterlijk als het kan, maar zo vrij als het moet – zo vertelde de bekende vertaler Noors-Nederlands Paula Stevens het. En met gedichten moet het vaak vrij. Niet bang zijn om van de letterlijke tekst af te wijken, als dat helpt om de boodschap van de dichter goed over te brengen.

Naar aanleiding van mijn bericht op Facebook kwam Geale de Vries met een nieuwe herdichting van Krokstav-emne. Ik leerde Geale kennen in 2010 tijdens een cursus literair vertalen van het ELV, waar Paula Stevens docent was. Hij werkte destijds als vertaler in Nederland. Ondertussen woont hij al weer jaren in Noorwegen, waarvan de laatste twee jaar in het stadje Halden in het uiterste zuidoosten. Hij werkt als docent Noors en Engels op een videregående skole en daarnaast werkt hij als vertaler, vooral van juridische teksten. Hij is sinds 2017 “statsautorisert translatør” Nederlands-Noors.

Wat ik verfrissend vind aan Geales gedicht is dat hij niet zo krampachtig vasthoudt aan de letterlijke tekst.  Daarom kon hij ook met goede rijmvondsten komen (“rechtop naar het licht” versus “krom uit het zicht”). De herdichting maakt geen “vertaalde” indruk. Tegelijk is de gedachte goed bewaard gebleven.

De wind voert niet al het zaad
naar een plek als een bedje gespreid
soms komt het neer op een rots
die steil naar beneden glijdt

Zaad wil omhoog
droomt zich groot en rond
maar hun lot is beschikt door de grond

Enkelen schieten rechtop naar het licht
Anderen kronkelen krom uit het zicht
Nuttig hout koop je op bestelling
maar een kronkelstok vind je niet in een zonnehelling