Meisje uit Ballangen

Gisteren kwam hij uit: deze videoclip van Emellan.

Een prachtige animatie die subtiel het verhaal vertelt. Een oma uit het Noord-Noordse Ballangen, net iets ten zuiden van Narvik, vlucht kort na de oorlog met haar nog heel jonge kleindochter naar Zweden. Waarom is dit kleine meisje haar leven niet zeker in het bevrijde Noorwegen? Dat komt omdat ze het kind is van een Noorse vrouw en een Duitse soldaat. Zulke moffenjongen (tyskerunger) en hun moeders werd op veel manieren het leven onmogelijk gemaakt.
Het meisje groeit op in Zweden, ontdekt de muziek, en wordt gaandeweg een beroemde zangeres. Ja, in een van de beroemdste groepen ooit. Uit Zweden.

Het verhaal van Frida heeft al in zijn jeugd indruk gemaakt op Emellan/Richard van der Keur. Hij baseert zich onder andere op de biografie Bright Lights Dark Shadows door Carl Magnus Palm.

Zo vat Van der Keur het verhaal kort samen: “In Ballangen werd Frida’s moeder vanaf haar zwangerschap met de nek aangekeken en meer dan dat. Toen Frida eenmaal was geboren was de vijandigheid zo groot, met zelfs de dreiging dat het kind zou worden afgenomen, dat Frida’s grootmoeder besloot te vluchten naar Zweden, eerst naar Jämtland, en toen nog verder het land in. Zij had daar niets: geen werk, geen familie (ze liet haar andere vier kinderen met hun gezinnen achter) en zij sprak de taal niet. Dit was dus één grote sprong in het diepe. Later kwam Frida’s moeder ook naar Zweden, echter zo depressief en vol zorgen dat zij daar op 21 jarige leeftijd overleed, naar men zegt aan een nierziekte. Frida was toen anderhalf. Vanaf toen groeide Frida alleen op bij haar grootmoeder.”

Het lied Meisje uit Ballangen staat op het album Noorderlicht, dat ook net is verschenen. Het verhaal heeft ook een belangrijke plaats in het theaterconcert van Emellan. Kijk maar op de webste van Emellan

Frida heeft al eerder de CD ontvangen, en Emellan hoopt natuurlijk dat ze reageert. Of dat gebeurt is wel de vraag, Frida is teruggetrokken en laat zelden in het openbaar iets van zich horen. Ze wil ook niet graag geconfronteerd worden met die moeilijke tijd in het naoorlogse Noord-Noorwegen. Dat bleek in 2010, toen een bewonderaar, die in de buurt van Ballangen woont, het plan opperde voor een Frida-monument. Als Frida in 2015 zeventig wordt, leek hem dat een mooie gelegenheid om de zangeres te eren en in contact te brengen met haar geboorteplaats. Dat bracht, zelfs zoveel jaar later, nog veel heftige gevoelens teweeg bij een aantal Ballangenaren. Frida zelf reageerde toen via haar contactpersoon bij Mono Music, dat ze geen monument wilde. Ze vond het niet juist en heeft ook nooit meer contact gehad met Ballangen. Daar vertelde ik over in deze blogpost: Oude en nieuwe oorlogswonden in Ballangen

We zijn nu vier jaar later, en hoewel ik het niet heb uitgezocht, vermoed ik dat de monumentplannen niet zijn doorgezet. Op ijs gelegd, zoals het in het Noors heet. Niet alleen omdat Frida zelf geen interesse heeft. Ook omdat de gevoelens in Ballangen, en in veel andere Noorse plaatsen, zoals gezegd nog steeds heftig zijn. De tyskerunger zijn erg slecht behandeld. Een van de zwarte bladzijden in de Noorse geschiedenis. Er zijn er meer. Goed om je te realiseren in een hysterisch opgeklopt Grondwet-200-jaar-jubileumjaar. Er zijn de laatste jaren goede boeken verschenen over de behandeling van tyskerunger en andere slechte zaken. Herbjørg Wassmo’s bekende trilogie over Tora gaat ook over een tyskerunge (in het Nederlands vertaald als Het huis met de blinde serre, De stille kamer, Huidloze hemel)

Ik citeer nog maar een keer de bekende, wijze Songfestivalgek Inge Solmo, die daar in de buurt is opgegroeid. Frida verdient absoluut een monument, zei hij in 2010. Ze is volgens hem ‘een van de grootste mensen op aarde’ en alleen de Beatles zijn nog belangrijker voor de muziek geweest dan ABBA. Verder zegt hij:
“Er zijn vast velen die mee hebben gedaan met deze ‘Duitserhaat’ en er zijn vast velen die zich gekwetst zullen voelen. Alles wat met oorlog te maken heeft doet pijn. Het is belangrijk actie te ondernemen en onze fouten toe te geven. Daarom is het op zijn plaats haar te eren zonder iemand in z’n hemd te zetten. Het is ook belangrijk dat zij die de oorlog hebben meegemaakt niet zwijgen, zodat de opgroeiende generatie die niet vergeten. Er moet een evenwicht zijn.”