Vrijheid van meningsuiting vergeten?

Zijn we de gebrekkige vrijheid van meningsuiting in Rusland vergeten in ons enthousiasme over de grensafspraak? Dat was de titel van het debat dat Troms Journalistvereniging vrijdag organiseerde in het Hålogaland Teater.

Andrej Lipskij over zijn krant Novaja Gazetta. Foto: Karin Swart-Donders.
Lang hebben Noorwegen en Rusland in de clinch gelegen over waar precies de zeegrens tussen beide landen in de Barentszzee moet liggen. In de herfst 2006 begonnen de onderhandelingen in de Noorse stad Harstad. In die tijd had Troms Journalistvereniging ook de tentoonstelling “Dode stemmen”, waarin 42 Russische vermoorde journalisten werden gepresenteerd. Daaronder ook Anna Politkovskaja, die toen net was doodgeschoten.
In september 2010 tekenden Rusland en Noorwegen een overeenkomst over de grens. Tijdens dit proces en daarna zijn media Rusland veel meer gaan behandelen dan daarvoor. Maar laten we ons inpakken door schijnbare verbeteringen?
Andrej Lipskij is politiek redacteur in de Novaja Gazeta, de krant waar ook Politkovskaja voor werkte. Elke dag weer schrijft de krant over vele onbehaaglijke dingen. De krant is daarmee een van de weinige media in Rusland, waar het merendeel in handen is van het zakenleven.
Lipskij was slechts tien minuten aan het woord (inclusief vertolking), maar kon in die tijd een aantal inderdaad zeer onbehaaglijke zaken aanstippen. Verdachte zaken van Duitsland, Frankrijk, Italie en ook het Noorse Statoil in Rusland. Hij wil graag dat Russische en Noorse journalisten samenwerken om meer te weten te komen over waar Statoils miljarden zijn gebleven.

Ane Bonde, Øystein Bogen en Thomas Nilsen in gesprek over o.a. de persvrijheid in Rusland. Foto: Karin Swart-Donders.

In het panel zaten Ane Bonde (Human Rights House Network), Øystein Bogen (buitenlandmedewerker bij TV2) en Thomas Nilsen (hoofdredacteur van BarentsObserver).

Russische autoriteiten zijn volgens Øystein Bogen goed in het opzetten van “schillen”. “Democratie”, “verkiezingen”, “vrijheid van meningsuiting”, het zijn een soort papier-mache-werkelijkheden zonder inhoud. Maar als je die woorden vaak genoeg herhaalt lijkt het wel of iedereen ze gelooft. Een goede journalist moet onder de oppervlakte van die schillen komen, laten zien hoe het in de werkelijkheid gaat.
Noorse overheden lijken niet alleen lijken te geloven in die schillen, maar komen ook op hun beurt met eigen schillen. Zoals wat verplichte opmerkingen over dat het toch echt nog niet goed is gesteld met mensenrechten in Rusland, waarna men overgaat tot zaken. Nog nooit heeft Noorwegen meer zaken met Rusland gedaan.

Ondertussen zijn er veel aanwijzingen dat het in snel tempo slechter gaat met de mensenrechtensituatie, vertelde o.a. Thomas Nilsen. Vooral in de regioʹs. Hij merkt een snel toenemende angst bij gewone mensen in Noordwest-Rusland. Mensen die allemaal vervelende vragen krijgen als ze naar een congres zijn geweest, bijvoorbeeld. Een jongerencentrum in Moermansk verloor het kleine beetje financiele steun dat ze hadden na het vertonen van een film die de autoriteiten niet beviel. Overigens werd dit opgelost door samenwerking met contacten in Noorwegen, Moermansk heeft vriendschapsbanden met Tromsø. Noorse media moeten veel meer rapporteren over wat er buiten Moskou gebeurt.