Monthly Archives: maart 2013

Bevrijd Barentsz

Mensen in de Barentsz-regio, prepare to join. Barents Liberation Army komt jullie bevrijden van jullie koloniale banden.
De Barentsz-regio omvat noordelijke delen van Noorwegen, Zweden en Finland en noordwestelijke delen van Rusland. Lees hier meer over de Barentsz-regio (Engels, maar de Noorse versie is beter). Genoemd naar de Nederlander Willem Barentz, onder andere bekend van zijn overwintering op Nova Zembla.
Amund Sveen en Morten Strøksnes zijn de oprichters van het BLA. Foto: tja, moi.
Kunstenaars Amund Sveen en Morten Strøksnes traden op en vertoonden een film die ze hebben gemaakt, in het Hålogaland Teater in Tromsø. Het is allemaal ludiek – op de vraag van een zogenaamde reporter of ze zijn aangesloten bij een party antwoordt het anoniemde BLA-lid dat, ja, natuurlijk komt er na de revolutie een grote party. Maar toch is het zeker geen onzin om te zeggen dat de regio gekoloniseerd wordt. Er staan bijvoorbeeld vele goudmijnbedrijven klaar om te beginnen met delven, contracten zijn al vergeven.

Dit kom je bijvoorbeeld te weten in de documentaire Gollegiisa- Skattkammeret (De schatkamer) – helaas alleen te zien door wie in Noorwegen is, maar zie Gustaafs commentaar onder. Een rendierhouder vecht tegen een Zweeds bedrijf dat een goudmijn wil beginnen midden op zijn weidegrond. Dat is zeer verstorend voor de dieren en bekent in de praktijk dat hij zijn levenswijze op zal moeten geven. Wat is de echte schat – goud dat verdwijnt naar het buitenland, of het gebied zoals het nu is, met wilde natuur en goede weidegrond.

De aanwezigen werden uitgenodigd deel te nemen aan een ceremonie waarbij ze een bedwelmende drank moesten drinken (vodka) en met een plakplaatje een “tatoeage” kregen. Ditzelfde ritueel is ook gehouden onder het grote festival Barents Spektakkel in Kirkenes, vlak bij de Russische grens.
Tommy Olsen is trots BLA-lid! Foto: Karin Swart-Donders.
Hier toont Tommy Olsen zijn tatoeage. Hij komt zelf weliswaar uit Molde, langs de westkust, maar zijn vriendin woont in Kirkenes. Hij vindt het een heel goed initiatief.

Janne Bjerkan heeft ook net een tatoeage gekregen. Ze is lerares op Troms Maritime Skole (Noors). Deze school wil een nordområdeskole zijn, waar de leerlingen veel te weten komen over de noordelijke gebieden met hun uitdagingen en mogelijkheden.
De mengeling van humor en seriositeit van de BLA-presentatie spreekt Bjerkan aan. Ook zij maakt zich zorgen over hoe de regio wordt beroofd van natuurlijke rijkdommen, en het gevaar dat de bewoners arm achterblijven met een vernietigd milieu.
Janne Bjerkan is nu trots lid van het BLA. Foto: Karin Swart-Donders.
Zij struikelt er net als ik wel over dat het BLA Engels als voertaal gebruikt. De film was daarom ook in een af en toe wat onbeholpen Engels. (Zijspoor: Noren doen op een of andere manier vaak de werkwoordsuitgang van de derde persoon enkelvoud fout. Gebruiken hem wel waar hij niet moet en niet waar hij wel moet. He say. They says.)
Waarom niet Samisch, Russisch of een van de andere talen die in de Barentsz-regio worden gesproken? Waarom een taal die bij uitstek koloniale associaties oproept?
Ik zou bijna zeggen dat de gemeenschappelijke taal toch Nederlands moet zijn, naar de ontdekker van de regio, haha, smiley.

Jynge leest Sandel

Binnenkort is het toneelstuk Kranes konditori te zien bij het Hålogaland Teater.
De repetities zijn net begonnen, vertelden theaterchef Nina Wester en hoofdrolspeelster Gjertrud Jynge.
Gjertrud Jynge en Nina Wester over Kranes konditori. Foto: Karin Swart-Donders.
Het toneelstuk is gebaseerd op de roman uit 1945 van Cora Sandel (pseudoniem van Sara Fabricius), die het meest bekend is van haar Alberte-trilogie. De arme naaister Katinka Stordal trekt zich terug in een bakkerszaak en krijgt daar contact met een Zweedse zeeman. Ze vertellen hun levensverhalen aan elkaar. Ondertussen worden ze geobserveerd en becommentarieerd door de overige stadsbewoners.
Net als in de Alberte-trilogie is er in Kranes konditori een veelheid aan bijfiguren. Hoe anderen de hoofdrolspeler zien is dan ook een belangrijk thema. Toch is er voor gekozen om flink te schrappen in het aantal bijfiguren in deze versie. Kranes konditori werd in 1951 al verfilmd.

Dit programma-onderdeel op Vrouwendag speelde zich af in de bibliotheek van Tromsø, overigens met uitzicht op het Cora Sandel-straatje. Je kon koffie en, als je snel was, taart pakken. “Een diepe duik in Sandels schrijverschap” was ons beloofd. Dat viel nogal tegen. Het meeste van de tijd ging op doordat Jynge de novelle Mange takk, doktor voorlas uit de bundel Vårt vanskelige liv. Gjertrud Jynge las voor uit Mange takk, doktor. Foto: Karin Swart-Donders. Het zal best een mooi verhaal zijn, maar bij dit voorlezen viel ik bijna letterlijk in slaap. En daarna werd de onvermijdelijke allsang ingezet. Toen maakte ik me maar uit de voeten, iets wat ik eigenlijk al veel eerder had moeten doen.

Kennen jullie die novelle? Is hij de moeite waard?

Het publiek kon zich bedienen met koffie en taart. Foto: Karin Swart-Donders.

Wie in Noorwegen woont, en erg goede ogen heeft, kan de novelle op het net lezen in de bundel Vårt vanskelige liv.

Vrijheid van meningsuiting vergeten?

Zijn we de gebrekkige vrijheid van meningsuiting in Rusland vergeten in ons enthousiasme over de grensafspraak? Dat was de titel van het debat dat Troms Journalistvereniging vrijdag organiseerde in het Hålogaland Teater.

Andrej Lipskij over zijn krant Novaja Gazetta. Foto: Karin Swart-Donders.
Lang hebben Noorwegen en Rusland in de clinch gelegen over waar precies de zeegrens tussen beide landen in de Barentszzee moet liggen. In de herfst 2006 begonnen de onderhandelingen in de Noorse stad Harstad. In die tijd had Troms Journalistvereniging ook de tentoonstelling “Dode stemmen”, waarin 42 Russische vermoorde journalisten werden gepresenteerd. Daaronder ook Anna Politkovskaja, die toen net was doodgeschoten.
In september 2010 tekenden Rusland en Noorwegen een overeenkomst over de grens. Tijdens dit proces en daarna zijn media Rusland veel meer gaan behandelen dan daarvoor. Maar laten we ons inpakken door schijnbare verbeteringen?
Andrej Lipskij is politiek redacteur in de Novaja Gazeta, de krant waar ook Politkovskaja voor werkte. Elke dag weer schrijft de krant over vele onbehaaglijke dingen. De krant is daarmee een van de weinige media in Rusland, waar het merendeel in handen is van het zakenleven.
Lipskij was slechts tien minuten aan het woord (inclusief vertolking), maar kon in die tijd een aantal inderdaad zeer onbehaaglijke zaken aanstippen. Verdachte zaken van Duitsland, Frankrijk, Italie en ook het Noorse Statoil in Rusland. Hij wil graag dat Russische en Noorse journalisten samenwerken om meer te weten te komen over waar Statoils miljarden zijn gebleven.

Ane Bonde, Øystein Bogen en Thomas Nilsen in gesprek over o.a. de persvrijheid in Rusland. Foto: Karin Swart-Donders.

In het panel zaten Ane Bonde (Human Rights House Network), Øystein Bogen (buitenlandmedewerker bij TV2) en Thomas Nilsen (hoofdredacteur van BarentsObserver).

Russische autoriteiten zijn volgens Øystein Bogen goed in het opzetten van “schillen”. “Democratie”, “verkiezingen”, “vrijheid van meningsuiting”, het zijn een soort papier-mache-werkelijkheden zonder inhoud. Maar als je die woorden vaak genoeg herhaalt lijkt het wel of iedereen ze gelooft. Een goede journalist moet onder de oppervlakte van die schillen komen, laten zien hoe het in de werkelijkheid gaat.
Noorse overheden lijken niet alleen lijken te geloven in die schillen, maar komen ook op hun beurt met eigen schillen. Zoals wat verplichte opmerkingen over dat het toch echt nog niet goed is gesteld met mensenrechten in Rusland, waarna men overgaat tot zaken. Nog nooit heeft Noorwegen meer zaken met Rusland gedaan.

Ondertussen zijn er veel aanwijzingen dat het in snel tempo slechter gaat met de mensenrechtensituatie, vertelde o.a. Thomas Nilsen. Vooral in de regioʹs. Hij merkt een snel toenemende angst bij gewone mensen in Noordwest-Rusland. Mensen die allemaal vervelende vragen krijgen als ze naar een congres zijn geweest, bijvoorbeeld. Een jongerencentrum in Moermansk verloor het kleine beetje financiele steun dat ze hadden na het vertonen van een film die de autoriteiten niet beviel. Overigens werd dit opgelost door samenwerking met contacten in Noorwegen, Moermansk heeft vriendschapsbanden met Tromsø. Noorse media moeten veel meer rapporteren over wat er buiten Moskou gebeurt.

Vrouwenborsjt

Honderd jaar vrouwenkiesrecht in Noorwegen. En ook 20 jaar geleden sinds de Barentsz-samenwerking begon. Dat werd in het Hålogaland Teater in Tromsø gemarkeerd met een minifestival op en rond Vrouwendag. Veel aandacht was er voor vrijheid van meningsuiting en de groeiende punkbeweging in Rusland.

Ingrid Evertsen fulmineerde op vrouwendag. Foto: Karin Swart-Donders.
Actrice Ingrid Evertsen was de spreker van de dag. Alles van de katholieke kerk tot zelfgenoegzame Noren kregen er van langs. Evertsen fulmineerde tegen Israels bezetting van Gaza en de behandeling door Noorwegen van asielkinderen.
We moesten elkaar allemaal bij de hand nemen toen ze uit het bekende gedicht Til ungdommen van Nordahl Grieg citeerde:
Edelt er mennesket,
jorden er rik!
Finnes her nød og sult,
skyldes det svik.

(De mens is edel,/ de aarde is rijk!/Als er nood en honger is,/ komt dat omdat mensen elkaar in de steek laten)

Er werd borsjt geserveerd. Mjam. Had alleen wat room bij gemogen.
Borstj. Foto: Karin Swart-Donders.
Ekaterina Bespalova zong prachtig in het Russisch.
Ekaterina Bespalova. Foto: Karin Swart-Donders.

Per Kristian Trollvik (l) speelt de hoofdrol in de rock-punk-queer-musical Hedwig and the Angry Inch, die nu loopt in het Hålogaland Teater.
Per Kristian Trollvik. Foto: Karin Swart-Donders.
Er was ook een zogenaamde feministische poetry slam. Een van de deelnemers was Liv Lundberg, een bekende dichter en ook professor, verbonden aan de Schrijversshool in Tromsø.
Poetry slam met o.a. dichter Liv Lundberg. 
Foto: Karin Swart-Donders.
Lundberg groeide op in Bardu. Ze zegt in haar biografie heel interessante dingen over het Bardu-volk. Maar dat is een ander verhaal, dat een andere keer maar eens verteld moet worden.