Afspraak is afspraak?

Feitelijke onjuistheden, daar maak ik me volgens schrijfster Karin Anema schuldig aan als ik me afvraag “Is het niet raar om te gast te zijn bij een familie en hen vervolgens in een boek ‘uit te leveren’.” Zie mijn recensie van haar boek ‘De laatste grens’ op 8 september.
Ze wijst erop dat er van tevoren schriftelijke afspraken zijn gemaakt tussen het Noors Verkeersbureau, de manager van het museum in Karasjok en ook de Somby’s, over waarom ze meeging en wat ze voor dat bedrag zouden leveren. Bovendien heeft ze ter plekke afspraken gemaakt en haar eerdere boek ‘De Noorse liefde van Hermans’ achtergelaten als voorbeeld. Haar schrijfplannen waren van meet af aan duidelijk voor de betrokkenen.

Zelf heb ik vraagtekens bij de waarde van dergelijke afspraken.

Een overnachting kostte 200 euro per nacht. Duur volgens Anema, goedkoop volgens rendierhouder Nils Mikkel Somby.
Hoe dan ook snap ik dat je wilt vastleggen wat je terugkrijgt voor dat bedrag aan eten, kleren, vervoer en een slaapplaats. Moeilijker lijkt het mij de rendierhouders te verplichten om de schrijfster van informatie te voorzien.
Het is hard werken tijdens de rendiertrek en mensen hebben niet altijd tijd of zin om een buitenstaander van alles uit te leggen of oude legenden te vertellen. De schrijfster spreekt niet vloeiend Noors, dat doen de rendierhouders ook niet allemaal, een paar ouderen spreken bijna alleen Samisch. In hoeverre kun je de betrokkenen verwijten dat de schrijfster ontevreden is met de informatie die ze kreeg?
De schrijfster is vrij om een boek te schrijven en gaat altijd integer te werk, zegt ze.
Zelf heb ik er moeite mee dat ze van alles schrijft over het privéleven van mensen die ze ontmoet. Hadden de betrokkenen niet de kans moeten krijgen om eventuele feitelijke onjuistheden of nodeloos kwetsende beweringen te weerspreken? Heeft ze anonimisering overwogen?
Het beste zou mijns inziens zijn een vertrouwensband over langere tijd op te bouwen met een Samische rendierhoudersfamilie, als je ze echt wilt begrijpen. De makers van de prachtige serie Reinlykke liepen een jaar mee. Dat is natuurlijk praktisch moeilijk voor een Nederlandse schrijfster.

Ik weet niet, maar het zou kunnen dat schriftelijke afspraken over het geven van informatie zorgen voor irritatie en mogelijke vriendschapsbanden juist in de weg staan.

Ik weet wel dat het mij irriteert als iemand beweert dat ik haar boek niet goed heb gelezen en op hoge toon rectificaties eist.

Bittert møte uten bures , mijn recensie in Ávvir, 15 september 2009 (Noors).

Hongerde bij de etenspan. Astrid Helander in Ávvir, 19 september 2009, vertaald.