Alles uit 2008

Mikkel–17 december
– Maar wie is die Farmen-Mikkel eigenlijk?
Hier is meer informatie (Noors). Klik in de tweede rij op de tweede van links.
Of eventueel hier (Nederlands). De info klopt, maar wat een raar mens!

Absolutt fabelaktig- niet overdreven–12 december
Het is met gemengde gevoelens dat ik deze link plaats. Het liefst zou ik recalcitrant niets zeggen. In werkelijk elke krant lees je hoe geweldig veel deze documentaire betekent voor ons landsdeel, al die Britten die voor de buis gekluisterd zitten elke keer als Joanna Lumley (van Absolutely Fabulous) diep ontroerd raakt door Noord-Noorwegen. Acht keer totnutoe. Dat de verzoeken ‘met hondenslee de poolcirkel over’ en ‘huwelijksnacht in het ijshotel in Alta’ binnenstromen. En dat het 100 miljoen aan gratis promotie betekent. Hoe berekenen ze dat in hemelsnaam?
En Ságat ziet weer een kans om over Farmen-Mikkel te schrijven:
goeie reclame (Noors)
Maar kan er niet omheen–het noorderlicht is geweldig. Ga het hele programma zien. Je krijgt vast de kans.

Smeltende sneeuw Tandarts — 8 december
Straks op kerstavond eindelijk achteroverzakken. En dan maar hopen dat je tanden in je mond blijven staan. Lees verder

Weer Teitur — 5 december
Hier is onze Teitur weer.
Met een beter filmpje deze keer.
En binnenkort meer.

Hond (2)– 29 november
The BlackSheeps hebben nu ook de Melodi Grand Prix Junior Nordic gewonnen. De band uit Nesseby versloeg vanavond in Kopenhagen de kandidaten uit Denemarken, Zweden en Finland (deed vroeger IJsland ook niet mee?) met ‘Oro jaska beana’ (Bek dicht, hond in het Samisch). Nou niet gaan mieren over dat ‘sheeps’ grammaticaal niet juist is. Dat weten ze. Daar beginnen alle journalisten over. Er zijn interviewvragen waar ze al aardig zat van zijn, vertellen ze in Nordlys. ‘Hoe is het allemaal begonnen?’ ‘Hoe was het om de MGP in Noorwegen te winnen?’ Vorige week zaten ze in de goedbekeken vrijdagavondshow van Grosvold, maar die blonk helaas ook weer uit met onoriginele vragen.
Volgend jaar gaan ze een CD opnemen, maar eerst moet de zangeres nog ‘konfirmasjon’ doen. Belijdenis, zeg maar, overgangsritueel voor bijna alle 14-jarigen hier.

eerstesneeuwPlannen– 19 november
Middenin een onderzoek naar Samisch taalonderwijs op middelbare scholen, en een opgave internationale politiek.
Noorwegen neemt in het buitenland graag de rol van ‘oervolksvoorvechter’ op zich.
Maar in eigen land in de praktijk werkt het toch anders.

Teitur- Louis, Louis– 3 november
(deze link verwijderd op 5 december 2008 vanwege slechte kwaliteit)

eerstesneeuw Hålogaland tegen hullie– 28 oktober
Er gaat niets boven Bardu- behalve dan de rest van Hålogaland.
Het land waar men graag verenigt in de strijd tegen de zuiderlingen.
Lees verder

herfst Schattenjacht–20 oktober
Het gras van de buren is altijd groener, zegt men. Nou, dat klopt. Nog wel.
Lees verder

Nationaal park–14 oktober
Er komt een nationaal park hier in Bardu, als het aan de gemeente ligt. ‘Rohkunborri Nasjonalpark’ moet het heten, naar een karakteristieke hoge berg in het gebied.
Het idee is dat de unieke natuur bewaard blijft voor natuurliefhebbers (onder anderen), terwijl ook de rendierhouderij kan blijven bestaan. Dat wil men bereiken door bijvoorbeeld het rijden met sneeuwscooters en terreinwagens (in de zomer) te beperken. Maar de Zweedse Samen die rendier-weidegrond hebben in bijna het hele voorgestelde gebied, zijn tegen.
(`Zweedse Samen`is maar een rare uitdrukking- zij gebruikten het gebied lang voordat er hier staatsgrenzen waren.)
Wij moeten wel moderne vervoersmiddelen gebruiken in hun beroep, zeggen ze. Een beroep dat je niet kan volhouden als je voor alles een vergunning moet aanvragen.
Maar de kritiek is fundamenteler. Vice-voorzitter Ardis Ronte Eriksen in de Noorse Samische vereniging Hinnøy en omgeving ageert vooral tegen de gedachtengang van de overheid.
– Een traditionele beroepsgroep gelijkstellen met de behoefte die de moderne mens heeft om rond te wandelen in ongerepte natuur. Een flinke belediging aan het adres van traditionele Samische beroepen. Dat sommigen denken dat iets ‘wildernis’ is waar anderen al honderden jaren werken en wonen.

Borte/ Weg–1 oktober
Jeg fikk to e-poster i dag morges, som forsvant før jeg kunne se hvem som hadde sendt dem. De er sendt i går kveld eller i dag tidlig. Vennligst send den igjen!

Ik kreeg vanmorgen twee e-mails binnen, die gelijk verdwenen, voor ik kon zien van wie ze waren. Die moeten gisteravond of vanmorgen vroeg verstuurd zijn. Graag nog een keer sturen!

Herfst–23 september
herfst De equinox is weer voorbij- vanaf nu is het hier ‘s morgens weer later licht en ‘s avonds eerder donker dan in Nederland.
En tussendoor kan het knap grijs zijn.
De blaadjes vallen van de bomen en blijven liggen in de tuin, terwijl de gazons van de buren ons geharkt en groen toegrijnzen.
Ik werk me in in een paar natuurbeheer-zaken. Een mogelijk nationaal park hier in Bardu, waar de Zweedse Samen tegen zijn, en trouwens ook een Noorse Samenvereniging hier in de buurt. En de plannen voor verandering van eigenaar en beheer van wat de staatsgrond heet in Troms. Waarbij Samen veel meer te zeggen moeten krijgen. Maar ja, de Zweedse krijgen verrekt weinig te zeggen zoals het er nu uitziet.
Interessant, maar erg ingewikkeld. En geen zin om te harken.

Hond–11 september
Ze komen uit Nesseby, het uiterste noordoosten van Noorwegen. Ze zijn ongeveer veertien. En je hoort ze nu de hele dag, sinds ze zaterdag de Melodi Grand Prix Junior hebben gewonnen. Terecht. Een pakkend liedje met een refrein in het Samisch.
‘Oro jaska beana’ betekent: ‘Stil, hond!’
Het gaat over de dikke hond Camilla.
Klik op een van de rode knopjes ‘Lytt’ (luister) of ‘Last ned’ (download).
‘Helt rå’!
Oro jaska, beana!

Status–18 augustus
Het duurt misschien nog even voor ik die prestigieuze prijs in ontvangst mag nemen- zie 14 augustus.
Ondertussen blijf ik werken aan mijn succes. Doelgericht.
159 kronen kostte dat koordje. Bijna 1/6 van de prijs van de telefoon die ik nou dus stijlvol om mijn hals kan hangen. En dat was geen øre te veel.
“No more lost calls, no more missed meetings and no more vibrating pants (sorry). It will upgrade your status, improve your dressing and last but not least- consolidate your outer image.”
Een stuk hoger in de pikorde, én eindelijk van die trillende broek af. Als dat geen goede investering is!

Desk–14 augustus
Vi fikk et eksklusivt intervju med den berømte journalisten, rett etter at hun mottok den prestisjetunge prisen.
Ydmyk som hun er, retter hun en stor takk til alle tålmodige deskmedarbeidere som har rettet de mange skrivefeilene i tekstene hennes.
Det var av og til misforståelser, skulle bare mangle. Latteren sitter løst når hun nevner eksempler.
Da hun for et nederlandsk nettsted skrev om nederlendere i Svalbardvinteren, presiserte en deskmedarbeider at Spitsbergen, jo det var en liten bygd i Nord-Norge. Og i et avisintervju med lederen av en gruppe svenske reindriftssamer, som rigtignok ytet tappert motstand mot hytteeierne, minket den juridiske enhet ‘sameby’ plutselig til en koselig ‘samebygd’.
– Fort gjort. Jeg ser med humor på det.
Men da blir hun alvorlig.
– Jeg venner meg aldri til at det blir forandret på innholdet i tekstene mine. Når desken sier at ‘konflikten eskalerer’, når det for tiden ikke er sant. Vi reportere får øfte høre at vi ‘spriter opp’ konflikter. Men det er deskmedarbeidere som må ta en del av ansvaret for det.
Avslutter hun, før hun får gratulasjoner av Kongeparet.
Holder ikke lenger kjeft

Eet vaker rendier!–6 augustus
Ik vond het niet geweldig. Rendierbloedworst en mmmm, zeiden ze: mergpijpjes leegzuigen.
Je kon er nog tyttebær bij krijgen en dat was dan meteen de groente-inslag.
Later gingen ze Samenmoppen vertellen. Vooral de Samen zelf. Ik kreeg het niet allemaal mee. Zoveel vlees en dan nog zoveel humor. En ik had niet eens Fins bier bij me om alles weg te spoelen.
En de docent maar opscheppen dat ie nou elke dag wel rendier zou willen eten.
Maar het was een gezonde maaltijd, volgens de nieuwste inzichten:
Rendier is gezond!
Weinig en onverzadigde vetten, vol met antioxidanten. Rendier is bijna groente. De volgende keer dus maar zonder tyttebær?

SMS–5 augustus
Een mooi reisje door Noord-Zweden en -Finland. Veel gezien, vooral uit het autoraam. Dat krijg je met kinderen.
Een ‘kind’ is helaas achtergebleven in Kiruna. Een meneer die me zoekend zag rondlopen zei in het Noors: ‘Zoek je iets blauws? Ik zag iemand een knuffeldier oprapen en ermee naar binnengaan in de bank.’
Maar bij de bank wisten ze van niks.
Gelukkig maar dat opa en oma net een groen exemplaar hadden afgeleverd. Die is het nu helemaal, al blijft ‘blauwe daatje weg’.
In Øvre Soppero hadden ze een leuk speeltuintje. Maar helaas ook best wel veel muggen, die vooral Thomas heel lekker vonden.
Over ‘snygga killar’ gesproken:
SMS från Soppero, van Ann-Helén Laestadius. Meisje uit de grote stad beleeft eerste liefde met een knappe Samische kerel, en vindt op een creatieve manier haar Samische identiteit.
Voor wie Zweeds ken- met die Noorse vertaling schiet het nog niet op en met de Nederlandse vast ook niet.

Gemeenschap–18 juli
“Nee, wij gaan allemaal samen met elkaar naar bed”, zei leidster Loes.
Er zijn helaas nog foto’s van dat kamp. Vijftien jaar en in gezelschap op een Drentse kampeerboerderij.
Gewoonlijk was het weekend voor Griekse stamtijden en Duitse voorzetsels.
Nu opeens was ik aan het volleyballen en spooktochten aan het doen, met mij onbekende kinderen en jongeren. En waarschijnlijk ook disco. Gezellig, wa?
Je onttrekken aan de gezelligheid was er niet bij, ook al stond je te tollen op je benen. Pas als iedereen het heel erg lang heel erg leuk had gehad met elkaar, pas dan ging de slaapzaal van het slot.
De Noorse ‘fellesferie’ heeft iets van dat beklemmende gemeenschapsgevoel.
‘Het is lekker weer, dus niet zeuren, zit niet te werken, ga buiten spelen!’ Alles gaat een paar weken op slot. Zelfs de bibliotheek. Kinderen thuis, en van plannen om te schrijven komt weinig. Alles goed en ik ben een zeur en ondertussen geniet ik nu van de vakantie.
Anders is het voor de hoogzwangeren. Ook deze zomer gaan er verloskundige afdelingen op slot. Verloskundigen verplicht op vakantie. Maar worden soms teruggeroepen als de nood hoog is.
Aanstaande ouders moeten zich als het moment daar is haasten naar een ver-weg-ziekenhuis, kronkelige wegen met allemaal campers voor je. Wat een vakantiegevoel.
Eigenlijk raar dat er nog zoveel baby’s ter wereld komen in de zomer.
De gemeenschapszin zou je toch vergaan.

“Begrav mitt hjärta vid Udtjajaure”- Udtja Lasse–17 juli
Klein belangrijk boekje. Geschreven door diplomaat Lars Norberg, voormalig leider van de Zweedse delegatie die met Noorwegen onderhandelde over verdeling van rendier-weidegrond tussen de beide landen. Veel ‘Zweedse’ rendieren zijn immers een deel van het jaar in Noorwegen en omgekeerd.
Volkenrechtelijk is erkend dat Zweedse Samen eigendomsrechten hebben verworven op weidegronden in Noorwegen. Maar in de praktijk hebben ze het allermeeste daarvan verloren, door toedoen van zowel de Zweedse als de Noorse staat. Om te huilen.

Bier (2)–2 juli
OK, de video is weinig spectaculair. En dan houdt-ie ook nog plotseling op. Maar het is zo’n aanstekelijk en warm liedje. ‘Inkludeeerannes’ ook.

“Proost voor Finnmark! Proost voor Samen, Kvenen, Noren, Russen en Tamils!”

Bier–22 mei
– Is dat typisch Nederlands? vraagt de consultatiezuster.
Ik heb haar net verteld wat Thomas allemaal te drinken krijgt van ons. Moedermelkvervanging, water, fruithapjes.
En alcoholvrij bier. Alleen niet zoveel als zijn zus.
Haar reactie is onverwacht weinig veroordelend. De andere consultatiezuster was wat minder enthousiast, en toen we laatst bij de tandartsassistente waren voor kleinekindergebitsverzorgingsinstructie kwam ook dat frisdrankverhaal weer langs. ‘Veel suiker’.
We hebben het toen nagevraagd bij de klantenservice van Clausthaler. En we werden verrast.
In dit alcofobische land wil misschien niet iedereen het weten– ‘ik ben bang dat de drempel naar echt bier dan lager wordt’– maar voor de tandjes blijkt bijna geen drank zo gezond als malt.
Een flesje bevat ca. 90 kCal; geen vet; 18,8 gram carbohydraten en 1,4 gram eiwitten.
Unbelieieievable!!!!!!–22 april
Så skal de vasse barfots gjennom en elv for å komme nærmere isbjørnen. Vannet er bare ‘unbelieieieblable’ kaldt, forsikrer programlederen Steve Leonard.
Og jeg som hadde lyst til å bade på Svalbard.
‘Incredible journeys (Fantastiske reiser)’ heter dokumentærserien. Veterinæren Steve Leonard tar oss med ‘i isbjørnens spor’. Teamet følger den radiomerkete Aurora og sin unge når hun vandrer hundrevis av mil langs Svalbardkysten. Isbjørnen er jo et uhyre stort og sterkt og flink dyr. Og Arktis er jo både ekstremt kald, utilgjengelig og vakker. Må vi overbevises om det?
Leonard synes det. Derfor bruker han gjerne en superlativ eller to, eller hundre. Det er nesten som om han vil selge en fancy kjøkkenmaskin. Fra starten, da han beskriver den ‘incredible’ kalde arktiske vinteren, til slutten, da isbjørnen viser seg å være ‘a wonderful mother’, er det lite som ikke er ‘amazing’ (7 ganger), incredible (4), unbelievable (3), fantastic (2), extreme(ly) (2), absolutely (2), enorm (2), extraordinary, huge, astonishing, og så videre. En kalvende isbre, distansen bjørnen klarer å gjennomføre, mengden på alkefugler, den arktiske skjønnhet, vi skal ikke glemme å være forbauset. Det tar Leonard seg av. Det engelske språket har mange ord for det som er utenom det vanlige, og han bruker nesten alle- og jeg har bare telt i de siste 35 minutter.
Egentlig skjønner jeg ikke helt hvorfor han er med. Kunne ikke en av forskerne fortelle mange flere detaljer om isbjørnens liv? For de blir nesten borte i superlativenes vold.
Og vi har behov for litt opplæring om isbjørnen. Resultater av en fersk undersøkelse viser at 14% av Oslofolk tror at det bor isbjørner her i Nord-Norge. Er ikke det ‘unbelieieievable’?

Løsrivelse–18 april
Best lastig, zo’n baby. Zeker als-ie hoest. Daarom heb ik hem vanmorgen achtergelaten bij de doktersassistente. Opgeruimd staat netjes.
Jazeker meen ik dat.
‘Catharina Gutt (Jongetje) Swart’, zo stond hij in het ziekenhuis bekend net na zijn geboorte. ‘Het zoontje van dat mens dat erbij zit’, zeg maar, zo had de verloskundige dat ingevuld.
Maar het is nu tien maanden later. De borstvoeding holt achteruit, hij gaat naar de barnehage, papa is ook weer aan het werk, en zelfs mama is bezig met karriejerremoefs. Vorige week nog, toen ben ik naar de kapper geweest. Want in dit beroep moet je nou eenmaal representatief zijn.
Tien maanden, daarin kan een hulpeloos hummeltje uitgroeien tot een ontdeugende rakker, die brabbelt en al bijna kan lopen. Tien maanden is daarentegen niks voor het Folkeregister, die hebben echt meer tijd nodig om een wijziging door te geven aan het artsenkantoor. Dat-ie dus helemaal geen C.G. Swart heet, maar heel anders.
Daarom heeft mama vanmorgen het heft in eigen handen genomen. Toen de mevrouw van de bloedproeven vroeg hoe hij dan heette heeft ze dat gewoon verteld.
Dus hij staat nu in het systeem onder zijn eigen mooie namen. Niet meer verstrengeld met zijn moeke.
En er is niks met zijn longen. Gewoon beter laten worden, zei de dokter.
Maar hij mag van mij nog wel even hoesten. Dan hoort niemand mijn geboe-hoe-hoeoe.

Sjouwen–7 april
Jullie in het land van de slappe sneetjes met halvarine- dank voor alle kado’s. Goed om ‘iedereen’ (nee, lang niet) weer te zien. Maar wat een gesleep met een zware koffer, een grote rugzak, twee tassen, twee luiertassen, een draagdoek en twee kinderen. Veel achtergelaten (veel plezier met de houten Hema-zeebeestjesstickers) en het een en ander verloren. Mijn ziel gelukkig tijdelijk, die landde donderdag.

Bemoedigend–14 maart
Op weg naar Alta met de auto, vanaf Langslett op onbekend terrein. Op het eerste bordje staat ‘Ongeluksweg’.

–29 februari
Hoe kunnen die lichtknopjes zo beduimeld zijn als niemand ze gebruikt?

Dagreis–8 februari
Drie uur in de bus. Peter haalt stempels bij het Tingrett en apostilles bij de Fylkesmannen. Snel naar het Nederlandse consultaat (een hokje in een buitenwijk) waar we allebei een formulier invullen. Drie uur terug in de bus. Maar dan komt Thomas ook in ons beider paspoorten. Tenminste, als de foto recht genoeg van voren was.

Kautokeino–28 januari
‘Wie heeft de film gezien?’ vraagt de docent. Bijna alle handen gaan omhoog. Eentje steekt twee handen omhoog, ‘heb ‘m twee keer gezien.’ Kan nu ook twee handjes de lucht in doen- zaterdag in de grote stad, gisteren in een volle Setertun. Nellejet Zorgdrager over de film (in het Noors)

Roken?–23 januari
Waarom mogen rokers altijd samen ‘op de trap gaan staan’?
Daar zit ik met mijn kopje groene thee en mijn stokbroodje ham-kaas-en-een-zielig-blaadje-sla in het personeelshok. Met de persienner open, want ‘we moeten kunnen volgen wat er gebeurt in de kantine’. Ik zie dus dat de rij alweer groeit. Dat zie je niet als je ‘op de trap staat’ en de niet-roker het werk laat doen.

Dagreis?–17 januari
Weinig op deze site de laatste tijd. Dat betekent niet dat ik niet reis. Van de creche langs de opgeruimde ‘kerseboom’. Naar de kiosk om kaasworsten omhuld met bacon en meer ongezonds te verkopen aan soldaten. Ik bereid een studie- en zakenreis naar Karasjok voor. Contacten leggen, informatie zoeken, nog wat meer schrijfopdrachten werven. En dan wil ik af en toe zwemmen, zodat die buik wat minder op een sjamanentrommel gaat lijken. Dus… over een tijdje weer stukken in dit theater.

Bijna weerlicht–2 januari
lang wie it kâld en tsjuster
aanst komt de dei
fynt it ljocht syn wei
yn in nije dei
(De Kast)

Weblogarchief 2006.

Weblogarchief 2005.