Homeland i Tare

Hva betyr “hjemme”?
Trenger vi å føle oss hjemme for å overleve?
Er et hjem noe i oss eller utenfor oss?
Er begrepet “hjemme” en sosial konstruksjon, og i så fall – hvilken funksjon har det?
Har  “hjemme” en form – objekt, melodi, lyd, sted, lukt?

Gode spørsmål, som vi innvandrere stiller oss selv. Og som andre stiller oss.
“Skal dåkker reise hjem i ferien?” , spør naboene, og hver gang må jeg tenke noen sekunder før jeg skjønner: ååh ja, de mener om vi skal besøke Nederland.

Ti år i Nord-Norge, og rotløs, men jeg var kanskje like rotløs i Nederland?

Sju kunstnere fra Nederland, Belgia, Tyskland og Norge jobber sammen med temaet HJEM- HOMELAND- HEIMAT i kunstsenteret Tare i Steigen. De presenterer resultatene fra dette fire ukers samarbeid fra 8. til 10. juli.

Er begrepet “homeland” litt avleggs? Det sier kunstnerne i en pressemelding.  “The somewhat old-fashioned term “homeland” these days gets a totally new significance. Life today often calls for a large flexibility and a geographic, social, mental, and physical mobility due to economic and political reasons. The change of residence that concerns refugees, migrant workers or others, similar to a nomadic lifestyle, leaves no time for social ties on site.”

Dette høres litt svulstig ut for meg. En av kunstnerne, nederlandske Peter Bremer, er heldigvis mer konkret. I de fire ukene i Norge har kunstnerne hatt samaler med en gruppe nordmenn. “Det virker som om nordmenn er tilknyttet forfedrenes land, eller rettere sagt: huset eller landet der deres besteforeldre og foreldre bodde. Det virker som om vi nederlendere ikke har en like fast tilknytting. Vi svermer ut og mister ofte også familiefølelsen. Til forskjell med flyktninger, som det også i Nederland finnes mange av, flytter vi av egen fri vilje.”

Den nederlandske kunstneren Peter Bremer maler i Steigen. Bilde: Peter Bremer.

Den nederlandske kunstneren Peter Bremer maler i Steigen

Bremers observasjoner er sikkert riktige i store deler av Norge. Men her i det militære dølalandet er det mange som ikke har en fast tilknytning. Hvert år mister jeg kolleger og venner, som flytter sørover, ofte med “på flyttelasset” til en militær partner.

Her er Peter Bremers hjemmeside

Het lied van Elias – herdichting

Dit heeft-ie nog nooit meegemaakt, vertelt zanger Lars Bremnes. Vorige week vrijdag publiceerde hij een video van zijn nieuwste lied Elias’ lied, en de zondag daarna was die al 160.000 keer gezien.  Het lied over vluchteling Elias raakt kennelijk veel mensen in hun hart, dat merkt hij ook tijdens concerten.

Het duurde even voor hij als zanger zijn invalshoek in de vluchtelingencrisis had gevonden. Maar de fictieve Elias bleek de oplossing. “Een man die Elias heet, kan zowel Noors zijn als Syrisch of jood. Die naam werkt in meerdere nationaliteiten, culturen en religie.”

Lars Bremnes hoopt op hertalingen uit het Noord-Noors, zodat zoveel mogelijk mensen het kunnen begrijpen. En het allerliefst moet het ook gezongen in een andere taal. “Ik ga waarschijnlijk nooit een Arabische versie inspelen, maar als iemand anders dat wil doen, dan zou dat fantastisch zijn.”

Laat het nou net de tijd voor mijn jaarlijkse rond-Pasen-gedichten-herdichten-project zijn. Een Arabische versie kan ik hem niet geven, wel een Nederlandse. Daarmee is niet gezegd dat deze versie perfect is. Hij kan vast beter. Hebben jullie ris of ros? Kom maar op.

Bremnes schrijft: “Fascinerend hoe onze talen elkaar ontmoeten in sommige woorden, hoeveel Nederlands er in Noors zit. Ik kan niet beoordelen of deze tekst klaar is om gezongen te worden, maar dat is nu ook niet het belangrijkste. Belangrijk is dat meer mensen de kans krijgen hem te begrijpen.”

ELIAS’ LIED

Ik ben moe van als vluchteling leven
Ik ben moe van te lastig te zijn
Ik ben moe van het zoeken naar wegen
Ik ben moe, kan niet schuilen voor pijn
Ik ben moe van dat ik het probleem ben
Toch niet ík bombardeerde mijn land
Ik ben moe van als vluchteling leven
Ik ben maar een gewone man

Er zijn er, die zien slechts mijn huidskleur
Mijn geloof is een reden voor hoon
Ik zou zelfs de apocalyps zijn
Wanneer word ik weer een persoon?
Ik ben moe dat ik altijd moet staan voor
God of mijn volk of mijn land
Eigenlijk ben ik een werker
Een nijvere timmerman

O, ging ik maar weer naar mijn werk toe
Een afscheidskus met mijn vrouw
Weten dat wij en de kinderen
Samen eten vanavond, al gauw
Zat ik maar weer met mijn vrienden,
Theedrinken daar op het plein
We lachen zo hard, we vergeten onszelf
Ver van verdriet
Ver van verdriet en pijn

Ik ben moe van als vluchteling leven
Moe van dat wachten, zo lang
Als ik alles laat zien moet ik horen
Dat men nog meer papieren verlangt
Moe van dat altijd maar arm zijn
Nooit zeggen: ik tracteer!
Nu heb ik slechts slaaploze nachten
Neem ze maar, ik heb er nog meer

Ik weet: op een dag komt de vrede
In mijn land dat nu zo hard bloedt
Dan reis ik terug, dat is zeker
Ook al is dat het laatste wat ik doe
Terugkomen bij mijn geliefden
Huilen en zingen, groot feest
Dan ben ik weer die Elias
Elias
De man die ik ben geweest

Tekst en melodie: Lars Bremnes, 2015.
Herdichting Noors-Nederlands: Karin Swart-Donders, gepubliceerd met toestemming van Lars Bremnes.

Andere Bremnes-herdichtingen van mij:
Kari Bremnes – In het noorden van het land (door Geri de Boer en mij)
Knut Hamsun – Vergeten is alles over honderd jaar, uitvoering door Lumsk en Ola Bremnes

Teruglezen

Nu heb ik blogposts uit de vroegste periode van dit blog opgeladen. Vanaf 2005, net afgestudeerd als journalist en met een megazwangere buik, tot en met de eerste jaren in Noorwegen. Dat liedje op de radio steeds “I just know your life is gonna change”.

Was die emigratie echt zo’n grote, dappere stap als veel mensen denken? Hoe is ons leven veranderd? Wat hebben we geleerd? Hoe blijft ons leven steeds opnieuw veranderen? Teruglezen helpt bij het reflecteren daarover.

Alles uit 2005

Alles uit 2006

Alles uit 2007

Alles uit 2008

Sinds kort vaste baan als leraar Noors.
Syntaxisbomen.
Journalistiek best wel in een la.
Dochter tien jaar.
Sinds oktober een maand vegaans eten.
De agar-agarscore van Noorwegen is hoger geworden.
Maar het asielbeleid – wat een benepenheid.
We worden er niet jonger op.
Familieleden in Nederland gaan dood.
Het huis uit en het bos in.
Hoe zeker zijn onze banen hier?
Eerste sneeuw gevallen.
Vanavond prachtig noorderlicht.

De Stor-Ala zondag

De Stor-Ala zondag

De Stor-Ala vanmorgen

De Stor-Ala vanmorgen

IMG_3715-1

Arctic Race of Norway – Fietsjoik

Aan het begin van de tweede etappe van de Arctic Race of Norway vrijdag wordt er gejoikt.

De etappe start in Evenskjer, gemeente Skånland. Dichtbij waar ook het jaarlijkse Márkomeannu-festival wordt gehouden.

Ante Mikkel Gaup, Lars-Ante Kuhmunen, Mikkel Per Sara en Nils Peder A. Gaup joiken uit eigen materiaal, voor ze samen afsluiten met een heuse fietsjoik.

De fietsjoik is gecomponeerd door Ante Mikkel Gaup en was oorspronkelijk eigenlijk bedoeld voor een terreinfiets. Maar vrijdag wordt hij gejoikt ter ere van de deelnemers aan de ARN om ze een goede tweede etappe te wensen.

Een van de initiatiefnemers, Ellen Berit Dalbakk, zegt in een persbericht dat ze uitziet naar de joiks, en dat het ook goed laat zien dat dit Samisch gebied is in een Samische gemeente.

Een fietsjoik klinkt misschien raar, en is denk ik ook in de Samische wereld wat ongewoon. Tegelijk denk ik: waarom ook niet, als ook landschappen, dieren, mensen en gebeurtenissen een joik kunnen krijgen.

Lees Her sykler jeg, mijn herdichting van Skiks Op fietse.

 

 

Sofia Jannok – Wijde oceaan

Vandaag is het de International Day of the World’s Indigenous Peoples. Het thema is de gezondheid van internationale volkeren. Het is geen nieuws dat die vaak te wensen overlaat.
Dat geldt ook voor Samen. Niet jezelf kunnen zijn uit angst voor discriminatie maakt mensen ziek, vergelijk mijn blogpost over Samische woede. Rendierhouders hebben het op veel manieren moeilijk, onder andere door de aanleg of dreigende aanleg van mijnen in weidegebieden.

Sofia Jannok tijdens een gepassioneerd concert
In 2013 hadden enkele concerten een duidelijke politieke boodschap. Dat gold voor meer concerten dit jaar. Het thema van nodigde daar ook toe uit, maar dat thema was ook terecht gekozen omdat de situatie grimmiger is geworden.

Het concert van Sofia Jannok op Márkomeannu dit jaar was het beste wat ik van haar heb meegemaakt. Veel politiek, veel pijn, veel ontroering. Het begon al meteen met Áhpi.
Het openingslied van haar laatste CD Áhpi- wide as oceans. Ze schreef dit nadat er weer iemand uit haar kennissenkring zelfmoord had gepleegd. Ze wilde niet opnieuw een triest lied schrijven, en koos de metafoor van de wijde zee. Golven rollen van het strand, golven komen terug naar het strand.

Jannok is kwaad. Ze is ook goed in het overbrengen van haar kwaadheid, soms met een galgenhumoristische draai. Na een groot concert in Zweden kwam ze in gesprek met een onderzoeker die onderzoek doet in, naar eigen zeggen, pure ongerepte natuurgebieden. Waar dan, vroeg Jannok. Oh, je kent het toch niet daar, zei de onderzoeker. Daar is nog nooit iemand geweest. Waar dan, vroeg Jannok. Árvas, zei de onderzoeker. Daar woon ik, zei Jannok. (Eerder was Jannok oprichter van de Arvas Foundation)

Ze sloot af met Irene, zoals elk concert volgens mij. Gewoonlijk een liedje vol energieke vrolijkheid. Zelfs Irene klonk droevig deze keer.

Mijn twee kinderen stormden een tijdje na dit concert een gamme binnen die op het terrein staat, gewoon om te spelen. Raad eens wie daar zat?
Ze vroeg in het Samisch of de kinderen haar muziek mooi vonden. (Gelukkig was er een meisje bij dat kon tolken.) Dat konden ze bevestigen, ja Irene is absoluut hun favoriete lied van alles in de wereld. Beiden kregen deze prachtige handtekening.

kasHandtekeningJannok1-1

Nog even over Árvas: kreeg een vraag van een oplettende lezer waar dat nou eigenlijk ligt. Goede vraag. Waar ligt Árvas? “In the middle of Sápmi”, zoals Jannok het uitlegt op de website Arvas Foundation. Tja. Ik vermoed ergens in de enorme gemeente Gällivare. Dankbaar voor tips!

Her sykler jeg – gjendiktning

Her sykler jeg

Ved Vikhaugen begynner jeg min tur
hører gamlesagens fjerne dur
opp bakken, der er Viksaga – her sykler jeg!
Langs barnehagen i øvre dølaby
de bygger sandpalasser, det er ingen sky
noen raske joggende soldater, og her sykler jeg
For jeg vil trå videre, jeg vil se alt
på kanskje årets siste sommerdag før det blir kaldt
skjønt det er jævla fint her også alle mange vinterdager
Ja, jeg vil trå videre i dølaland
skal se om jeg ikke kommer helt til Abborvatn
Når jeg sykler her, når det er så fint vær
er det nesten så jeg flyr

Refreng
I dag er alt, i dag er alt,
godt mulig uten fare
Dekka full’ av sommervind, dette her vil jeg nok klare
I dag er alt, i dag er alt,
godt mulig uten fare
Faktisk går det slett ikke så verst

Parkerer ved en grasskledd liten gapahuk
spiser tjueto rosiner og en bit agurk
hiv en grein fra gamle Fosshaugbru – jeg koser meg
Jeg forfølger turen mellom slåtteland
har Nordhus grenda ved min venstre hand
ser lilla kløverblomster overalt – her sykler jeg
Men jeg vil jo komme videre til Bardujord
hvor grasset er så grønt og hvor potetan gror
traktoregg i enga, vinker til to fine brune hester
Ja, så vil jeg videre til Strømsmofoss
“Denne veien ønsker vi en arktisk sykkelcross” (1)
Når jeg sykler her, når det er så fint vær
er det nesten så jeg flyr

Refreng
I dag er alt, i dag er alt,
godt mulig uten fare
Dekka full’ av sommervind, dette her vil jeg nok klare
I dag er alt, i dag er alt,
godt mulig uten fare
Faktisk går det slett ikke så verst

Neste strekning er litt kjedelig, men så har jeg hell
mellom alle furutrærne ser jeg en kapell
I krysset, sliten, tør jeg sykle Rohkunborri opp?
Nei, jeg tar til høyre, potetblomst igjen
skyttefeltet, slitte hus, Viksaga, men
jeg trår forbi, for det er så fint vær
det er nesten så jeg flyr

Refreng (2x)
I dag er alt, i dag er alt,
godt mulig uten fare
Dekka full’ av sommervind, dette her vil jeg nok klare
I dag er alt, i dag er alt,
godt mulig uten fare
Faktisk går det slett ikke så verst

Melodi og opprinnelig tekst: Skik/Daniël Lohues, Op fietse, 1997
Norsk tekst: Karin Swart-Donders, 2015. Publisert med tillatelse av Daniël Lohues.

Sangen Op fietse handler om en sykkeltur gjennom Sør-Øst Drenthe fylket i Nederland og et lite stykke Tyskland. Man kjenner lykken ved å sykle en vakker sensommer- eller tidlig høstdag.

I gjendiktningen har jeg prøvd å få til samme lette lykkelige stemningen.
Her går sykkelturen over en 28 km lang strekning gjennom Øvre Bardu. Start ved Vikhaugen, så mot nord over Barduelva og østover i retning Bardujord. Videre sørover og igjen vestover til Viksaga.

Ad (1): Refererer til disse skiltene i krysset mot blant annet Altevatn. Veien til Altevatnet er veldig dårlig med masse hull, ja noen sier at det er ‘no way’ i det hele tatt. Mange av veistrekninger der Arctic Race of Norway vil gå har, av en eller annen grunn, plutselig blitt oppgradert i sommer. Derfor ønsker de som har satt opp skiltene at målstreken på 14. august ikke blir på Setermoen, som planlagt, men ved Altevatnet. De ønsker at veien blir oppgradert

De ønsker at veien blir oppgradert

 

Op fietse- Arctic Race of Norway (3)

Niet iedereen in het dorp blijkt even enthousiast over de fietsen die overal verschijnen, nu de Arctic Race of Norway nadert.
Dat mensen nou fietsen met mandjes bloemen in hun tuin zetten is nog tot daar aan toe.
Maar al die felgekleurde fietsen op zichtbare plekken … mot dat nou?
Als voorlopig dieptepunt dat ding midden op de rotonde. Oranje nog wel, en dan ook nog zo’n vies oranje! (zie vorige blogpost)

Ahum. Hou maar even een laaag profiel de komende dagen.

Dan is het fijn dat iemand anders wel enthousiast is.
‘Ja, te gek! Doen!’
Dat is de reactie van Daniël Lohues op mijn vraag of ik een bewerking van ‘Op fietse’ mag publiceren op mijn website.
Dus die verschijnt een dezer dagen. Eerst komt hier de oorspronkelijke tekst.

Op Fietse

‘k trap de fietse deur ‘t buulzand hen
op ‘n zandpad tussen Slien en Erm
en as ik dalijk eben in Diphoorn ben
dan fiets ik deur
langs Ermerzand gao’k op Veenoord an
Neij-Amsterdam en dan langs ‘t Dommerskanaal
en as ik dalijk dan de kassen zie dan fiets ik deur
want ik wul aal wieder ik wul alles zien
de leste mooie dag van ‘t jaor misschien
alhoewel ‘t met de winterdag ok donders mooi kan weden
ik wul aal wieder deur naor Weiteveen
want achter op ‘t veld daor mag ik graag weden
a’k hier zo fietse en ‘t weijt nie slim
dan giet ‘t haost vanzölf

wie döt mij wat, wie döt mij wat
wie döt mij wat vandaage

‘k heb de banden vol met wind
nee, ik heb ja niks te klagen
wie döt mij wat, wie döt mij wat
wie döt mij wat vandaage
‘k zol haost zeggen, jao het mag wel zo

trap de fietse deur ‘t buulzand hen
op ‘n zandpad langs de Duutse grens
ik denk da’k dalijk eben kieken gao in’t buutenland
de gruppe over, op naor Schöningsdörf
ik stao eben te kieken bij ‘n iemenkörf
en ik stao hier even te denken wat za’k nou doen
links of recht deur
want ik wul aal wieder nog naor Hebelermeer
‘n kaorte he’k nie neudig want ik ken ‘t hier
want a’k daor dalijk over ‘n slootie gao
dan ben’k weer terug in Nederland
ik wul aal weer wieder nog naor Barger-Compas
naor Klazienaveen-Noord en ‘t Oostersebos
a’k hier zo fietse en ‘t weijt nie slim
dan giet ‘t haost vanzölf

En nou gao ‘k over Barger-Oosterveld
over ‘t schoelpadtie kört daor bij de Honeywell
en dan recht deur tot de brugge van Oranjedörp
‘n stukkie Bladderswieke en dan de Heerndiek
en a’k Pastoorsebos en de toren zie
dan fiets ik deur want ‘t weijt nie slim
‘t giet vandaag vanzölf

Op fietse – Arctic Race of Norway (2)

Als Steven Kruijswijk dit jaar weer meedoet aan de Arctic Race of Norway, krijgt hij in de rotonde van Setermoen nog een mooie oranje aanmoediging. Net voor de eindstreep.

Er stond al een grote rode houten fiets, speciaal in elkaar gezet door een plaatselijk klusbedrijf.
Die heeft nu een vriendinnetje gekregen. Een vriendinnetje dat graag in het middelpunt van de belangstelling staat.
Raad eens van wie deze was? Hint: iemand die deze zomer na negen jaar eindelijk een fiets heeft gekocht waar op te fietsen valt, en dat nu ook doet. Heuvel op, heuvel af, eindelijk zeven versnellingen in plaats van drie. Iemand die blij was dat iemand

Verder bezig met een herdichting van ‘Op fietse’ door Skik.
Al was het maar als tegenwicht tegen die in mijn ogen erg opgeklopte rijwielwedstrijdwoede de laatste tijd.
In dit lied spat het plezier in fietsen er van af.

Wordt vervolgd, beste mensen.

Raad eens wie haar oude rijwiel nu de rotonde siert?

Raad eens wie haar oude rijwiel nu de rotonde siert?

Mooi roze is niet lelijk! Echt niet! Die bloemen zijn toch prachtig?

ksd150803RozeFiets1

Samische woede op Márkomeannu

Het marka-Samische festival is terug. Strijdlustiger dan ooit.

Vorig jaar ging het festival Márkomeannu bij Evenes niet door. Gebrek aan geld en vrijwilligers maakten het moeilijk voor de organisatie.

Dit weekend was het festival terug met een sterk en strijdlustig programma.

Dat merkte je al gelijk aan het festivalarmbandje. Het camouflagepatroon, in de Samische kleuren blauw-rood-geel-groen (kleuren die je ook zit in de Samische vlag) is ontworpen door de kunstenaar Carola Grahn uit Zuid-Sápmi. Op die manier werden alle festivalgangers dragers van wat ze “Samische woede” heeft genoemd.
ksdMarkomeannuArmband-1

Het begrip Samische woede is vergelijkbaar met het begrip “Black Rage”. Dit ontstond toen de psychiaters William H. Grier en Price M. Cobbs een boek met die titel uitgaven. In dit boek beschrijven ze hoe mensen met een donkere huidkleur in de VS psychisch ongezond worden door structurele discriminatie. Die discriminatie leidt tot een psychologische stress, met als gevolg boosheid, wanhoop en conflict.

Door het scheppen van een soortgelijk begrip wil Grahn zichbaar maken wat genormaliseerde onderdrukking doet met de gezondheid van veel Samen. Woede wordt deel van hun zelfbeeld en identiteit.

Carola Grahn groeide op in Jokkmokk. Ze werkt met verschillende uitdrukkingsvormen, de laatste tijd veel met tekst en geluid. Haar beide hoofdthema’s als kunstenaar zijn feminisme/mannelijkheidsnormen en Samische identiteit.

Niko op MM

Yoik.It – we are the local people!

Mari op MM